Compromis is test voor president Bush

De opluchting maandagavond onder Democratische senatoren verraadde hoezeer ze de uitkomst hadden gevreesd van de slag om de rechterlijke macht....

Jan Tromp

Het is zeker waar dat er grote gevolgen waren geweest voor de politieke cultuur in Washington als de Republikeinen hun dreigement hadden uitgevoerd en de filibuster – het blokkeren van besluiten door de vergadering eindeloos gaande te houden – ongeldig was verklaard. De Senaat zou nog veel meer dan inmiddels al het geval is een vechtterrein worden van opgefokte pitbulls.

De Republikeinse meerderheid zou ogenschijnlijk de almacht voltooid hebben. De Democratische minderheid zou door onmacht gedreven het wetgevende proces gaan verzieken. En de Senaat zou in het subtiele Amerikaanse staatsbestel van checks and balances zijn traditionele rol kwijt zijn van op consensus gericht tegenwicht, tegen de ruwe krachten van het Huis van Afgevaardigden, tegen de nerveuze opdringerigheid van het Witte Huis.

Het was vooral om deze laatste reden dat de zeven Republikeinen en de zeven Democraten in de Senaat die maandagavond een bijna heilig verbond sloten, elkaar opzochten. Ze zijn bijna allemaal oude rotten in het vak. Senator Robert Byrd is 87; hij maakt al langer dan een halve eeuw deel uit van het Congres. Senator John Warner is 78; hij kwam 27 jaar geleden naar Washington. Ze zijn opgevoed in een traditie van geven en nemen, van het weerstand bieden aan de verleiding als meerderheid de minderheid te vernederen, al was het slechts in het besef dat eens de bordjes verhangen worden.

De veertien gezworenen hebben week in cirkels om elkaar heen gedraaid. Ze wisten van elkaar dat ze in matiging geloven, niet in rollende spierballen. Maar het probleem was hoe dat vorm te geven in het concrete geval. De Democraten in het groepje betoogden dat hen niet de filibuster mocht worden afgenomen – het is het laatste wat we hebben, zeiden ze. De Republikeinen toonden begrip, maar leken van de filibuster een wapen van papier te maken – de filibuster blijft ongemoeid, maar jullie mogen er geen gebruik van maken.

Iedereen had het Hooggerechtshof in het hoofd. Van de negen leden, voor het leven benoemd door de president, zullen er binnenkort twee of drie terugtreden. De nieuwe samenstelling van het hoogste rechtscollege ligt ongelofelijk gevoelig; rechts én links willen er greep op hebben.

De veertien Republikeinen en Democraten besloten te kiezen voor een open formulering: de filiderzoeksresultaten buster wordt alleen toegepast onder 'ongebruikelijke omstandigheden'. Ze maakten de formule op hun manier sluitend door aan elkaar en de buitenwereld te verklaren dat ze elkaar vertrouwen. De veertien hebben beloofd elkaar geen kunstjes te flikken.

Blijft dit overeind? Er is één man die daar in het bijzonder over gaat. President Bush zit in een positie waarin hij mag bepalen of dit een historisch akkoord is dat boven partijbelang uitstijgt of dat het een uitstel is van oorlog.

Op 3 november, een dag na zijn herverkiezing, zei Bush twee dingen. Hij verklaarde dat hij zijn overwinning beschouwt als een politiek mandaat dat hij gaat verzilveren. Hij zei ook dat hij zijn hand wilde reiken naar de verslagen Democraten.

Tot nu toe heeft in de binnenlandse politiek de eerste aanvechting het gewonnen. Of het nu gaat om sociale hervormingen of om stamcel-onderzoek, de president appelleert aan christelijk-conservatief Amerika dat hem aanmoedigt in zijn confronterende stijl.

De zeven Republikeinen in de Senaat hebben gedaan wat Bush tot nog toe naliet: ze hebben een hand gereikt naar de Democraten. Ze geven de president het signaal dat hij zijn politiek van confrontatie moet inruilen voor een zoektocht naar vertrouwenwekkende overeenstemming .

Als Bush de geest van het compromis in de Senaat begrijpt, is er voor hem een brug geslagen naar een deel van de Democraten en heeft hij wellicht nieuwe bondgenoten in moeilijke dossiers. Maar omgekeerd heeft hij gevaarlijke tegenstanders erbij als hij zijn zeven partijgenoten die gematigdheid en verzoening zochten, in de kou laat staan.

Zo bezien is het akkoord van maandagavond vooral een test voor het presidentschap van George W. Bush.

Meer over