Componist van complexe en doorwrochte stukken

In zijn woonplaats Princeton, New Jersey, is zaterdag op 94-jarige leeftijd de Amerikaanse componist Milton Babbitt overleden. Babbitt, die zichzelf een 'maximalist' noemde, stond bekend om zijn zeer vooruitstrevende composities, waarvoor hij onder andere elektronisch gegenereerde klanken combineerde met zang. Babbitt hielp bij de ontwikkeling van de eerste synthesizer, in de jaren vijftig.


Babbitt was lang verbonden aan de universiteit van Princeton, waar hij in 1938 ging studeren. Hij schreef in 1946 een proefschrift over het gebruik van het twaalftoonstelsel door moderne componisten, maar dat werd afgewezen. In 1992 werd hij op basis van hetzelfde proefschrift alsnog doctor, bij wijze van eerherstel. Volgens hoogleraren van Princeton was zijn dissertatie zo vooruitstrevend geweest, dat die destijds nog niet op waarde kon worden geschat. Volgens Babbitt moest muziekstudie op eenzelfde manier worden benaderd als wiskunde of filosofie. Met de term 'maximalist' wilde Babbitt zich in de jaren zeventig onderscheiden van 'minimalisten' als Philip Glass en Steve Reich. Babbitt componeerde complexe en doorwrochte stukken, gestoeld op het serialisme van Arnold Schönberg. Babbitt voerde het serialisme, het in gecodeerde series arrangeren van tonen, door tot in dynamiek en toonkleur. Daarmee legde hij de basis voor het 'integraal serialisme', dat in de jaren vijftig door Europese componisten als Pierre Boulez zou worden uitgebouwd.


Babbitts werk was weinig toegankelijk. Maar volgens Babbitt hoefde gecomponeerde muziek niet onder te doen voor hoogwaardig wiskundig of natuurkundig werk, dat voor leken ook nauwelijks te begrijpen valt. Zijn 'moeilijke' reputatie had Babbitt onder meer te danken aan een in High Fidelity Magazine gepubliceerd interview uit 1958, waarboven de kop 'Who Cares If You Listen' was gezet: 'Wat maakt het uit wie er luistert.' De kop werd later vaak opgevoerd als bewijs voor de stelling dat moderne componisten lak hadden aan de luisteraar. Volgens Babbitt was de kop uit zijn verband gerukt, en zonder zijn toestemming geplaatst.


In 1950 werd hij door platenmaatschappij RCA gevraagd mee te werken aan de ontwikkeling van de eerste synthesizer. Deze Mark II werd geïnstalleerd in Babbitts Electronic Music Center. Babbitt zag de synthesizer als 'bevrijding van de fysieke beperkingen van levende musici'.


Robert van Gijssel


Meer over