Complot

Het is de bedoeling dat u en ik er volgend jaar niet meer zijn. Het zit namelijk zo: de Wereldgezondheidsorganisatie deelt opzettelijk giftige vaccins tegen de griep uit....

Peter Giesen

Ik denk niet dat veel mensen deze complottheorie geloven, maar het verbijstert me dat ook maar één iemand zoiets kan opschrijven. De Britse journalist David Aaronovitch schreef een prachtig boek over samenzweringstheorieën, Voodoo Histories. Zulke theorieën worden verklaard met allerlei sociale factoren, zoals wantrouwen tegen de autoriteiten of de opkomst van internet. Maar ze zijn helemaal niet nieuw, en ze kunnen ook goed zonder internet. Al in de Middeleeuwen werd verkondigd dat de pest werd veroorzaakt door de Joden die de waterbronnen hadden vergiftigd.

Aaronovitch ziet compottheorieën eerder als een psychisch verschijnsel. Mensen hebben een hekel aan chaos en onvoorspelbaarheid. Samenzweringstheoretici persen de rommelige werkelijkheid in een overzichtelijk schema, waarin schijnbaar onverklaarbare gebeurtenissen worden verklaard door boze opzet van kwade machten. Paradoxaal genoeg heeft dat iets gerustststellends, aldus Aaronovitch. Rampspoed slaat niet willekeurig toe, maar is het werk van tegenstanders die ook verslagen kunnen worden. Als wij maar wakker worden!

Samenzweringstheorieën hebben daarom iets onuitstaanbaar zelfgenoegzaams. De gelovigen zijn de enigen die de wereld ‘echt’ zien, de rest loopt als makke schapen achter de machthebbers aan.

Aaronovitch ziet complottheorieën als een vorm van hysterie voor mannen. Zoals sommige vrouwen geneigd zijn de schuld voor hun psychische problemen bij een externe bron te leggen, zoals een onverklaarbare modeziekte of vermeend seksueel misbruik, zo herleiden mannen hun onvrede over de wereld graag tot een complot, gelooft hij.

Die houding wordt ook wel paranoia genoemd. Paranoia heeft grote, onderschatte voordelen, schrijft Aaronovitch. ‘Ik ben jaloers op mensen met paranoia’, zei de essayiste Susan Sontag. ‘Ze hebben in elk geval het gevoel dat iemand aandacht aan ze besteedt’. Eigenlijk is het een groot compliment dat de mondiale elite ons zo belangrijk vindt dat ze een onvoorstelbaar ingewikkeld complot op touw wil zetten om ons uit de weg te ruimen. Het is veel waarschijnlijker dat het de Rockefellers geen bal kan schelen of ik wel of niet besta. Volgend jaar ben ik er nog. Dat is pas echt een onverdraaglijke gedachte

Meer over