Compenseer minder subsidies met lagere belastingen

Bezuinigen op kunst? Stimuleer dan particuliere giften zoals in de VS, zegt Alexander van Grevenstein...

Alexander van Grevenstein

De cultuur in Nederland heeft zo langzamerhand meer van een kermisattractie dan iets anders. Het is vrij schieten geblazen op alles wat beweegt. Politici en hun associates roepen om het hardst over een algehele omwenteling en een minister van Sociale Zaken verklaart zich zelfs voorstander van afschaffing van subsidies voor cultuur. Want cultuur is naar zijn zeggen een zaak voor mecenassen en bedrijfsleven, en niet voor een overheid. Want het zou gaan om het extra spekken van de rijken, over de ruggen van de armen.

Het klinkt allemaal wel aardig, maar getuigt niet van doorwrocht denkwerk.

Bovendien: in de verschillen tussen de Verenigde Staten en Europa uit zich ook de wederzijdse opvatting over de financiering van de cultuur. In de Verenigde Staten is deze grofweg een zaak van het particulier initiatief, in Europa daarentegen betreft het een staatszaak. Dit verschil sluit aan bij bredere stelsels die ook op hun beurt grote verschillen vertonen. Onderwijs, sociale voorzieningen, ziekteverzekeringen, pensioenen, en andere zaken berusten in de Verenigde Staten eveneens op eigen initiatief en eigen risico.

Daar staat dan wel een belastingstelsel tegenover dat veel ruimte biedt voor aftrek waar het giften, schenkingen en legaten voor de goede zaak (cultuur) betreft. Dat deze verschillen er danig in kunnen hakken is algemeen bekend. Echter, het meest voor de hand liggende verschil komt niet of maar zelden ter sprake.

Degenen die zich als trustee, gulle gever, vrijwilliger willen profileren etaleren daarmee hun betrokkenheid met de materie. Degenen die zich als ambtenaar en hoeders van zelfverzonnen regelgeving (politici) mogen manifesteren, vertonen veeleer een desinteresse, gedicteerd door de afstand die tot de materie moet worden bewaard. Om die reden hebben ook de discussies hier een ruimhartig abstractieniveau en zijn die aldaar veeleer gericht op de praktijk. Nederland spant hierin de kroon. Om die reden zal ik de heer De Geus volgaarne bijvallen. Maar dan mag hij niet vergeten dat een verschuiving van overheid naar particuliere sector ook een bereidheid moet inhouden het huidig belastingstelsel aan te passen. Het minderen van de uitgaven wordt dan teniet gedaan door de lagere inkomsten. Of zou de sociale minister de cultuur domweg willen afschaffen?

Het zou mij eigenlijk niet verbazen en ook dit soort van discussie kunnen we er best bij hebben. Want het gaat hier op het culturele front zo goed dat we de belangrijkste musea jarenlang gesloten kunnen houden. Van uitstel komt afstel, dus waarom de boel niet voor altijd gesloten houden. Dan doen we het zoals koning Willem III, die destijds de koninklijke verzameling liet veilen. Een tweede uitverkoop behoort beslist tot de mogelijkheden. Het buitenland heeft voldoende historisch besef om hierin geeresseerd te zijn. Dat hiermee ook minister De Geus blijk geeft van historisch besef is zo mogelijk de grootste winst, want dat was niet eerder gebleken. Zo komt alles toch weer goed.

Meer over