Communisten torpederen centrum-links in Italië

'U had hoge verwachtingen gewekt, maar u hebt ons niet overtuigd. U hebt geen akkoord gewild.' Met die woorden velde de communistische fractieleider in de Italiaanse Kamer donderdagmiddag het vonnis over de regering....

Van onze correspondent

ROME

Italiës 55ste naoorlogse kabinet, dat gedomineerd werd door de ex-communistische PDS, is ten onder gegaan door het uiteenvallen van een tegennatuurlijk bondgenootschap. Er zijn ernstige vermoedens dat de communisten het kabinet niet hebben laten vallen vanwege de bezuinigingen op de verzorgingsstaat, maar om af te rekenen met hun vroegere kameraden van de PDS en de vakbonden.

De gevolgen van de val van Prodi kunnen traumatisch zijn: buitensluiting van Italië uit de Europese munt die binnen handbereik was, mislukking van de staatkundige hervormingen, opleving van de afscheidingsbeweging in Noord-Italië, terugkeer van de politieke en financiële troebelen. Dat alles zal buitengewoon nadelig zijn voor arbeiders, gepensioneerden en marginalen, de groepen dus waarvoor de communisten juist zeggen op te komen.

Vanaf het begin heeft de communistische leider Bertinotti een zware hypotheek op de regering-Prodi gelegd. Deze heeft hem zoveel mogelijk zijn zin gegeven. Maar toen de regering in haar ontwerp-begroting een paar sociale hervormingen voorstelde die besparingen zouden opleveren van vijf miljard gulden, had Bertinotti een ideale aanleiding om zijn slotoffensief te ontketenen.

Tien dagen lang heeft Bertinotti zijn pistool op het kabinet gericht gehouden. Steeds dreigde hij te schieten, maar steeds leek het toch nog mogelijk dat de regering haar executie zou kunnen afkopen.

Intussen genoot Bertinotti van de attenties waarvan hij het middelpunt was. Tot op het laatst hebben ook insiders geloofd dat hij blufte en alleen maar probeerde het onderste uit de kan te halen. Zijn riante positie als onmisbare bondgenoot van de regering, met vetorecht maar zonder eigen kabinetsverantwoordelijkheid, zou hij immers nooit meer terugkrijgen als Prodi ten val kwam.

Maar die overweging gold niet voor Bertinotti.

Bertinotti greep de kans om zijn aartsvijand Massimo D'Alema en zijn andere ex-vrienden van de PDS beentje te lichten, zichzelf op te werpen als enige echte linkse leider, en de chaos en onvrede te bevorderen waarop zijn partij gedijen kan.

Dat deed hij door vergaande eisen te stellen. Hij wist van tevoren dat de regering ze niet kon inwilligen, omdat ze onverenigbaar waren met Prodi's hoogste prioriteit: tijdige aansluiting van Italië bij de EMU. Toch was er woensdag hoop dat er op het laatste moment een compromis kon worden gevonden.

Maar Bertinotti maakte duidelijk dat hij de crisis wilde. In een tv-praatshow vernederde hij de belangrijkste vakbondsleider, Sergio Cofferati. Deze leidt de vakcentrale CGIL die officieus is gelieerd aan de PDS. Bertinotti eiste dat Cofferati zijn excuses zou aanbieden omdat hij zijn steun had gegeven aan het regeringsplan om de vut-leeftijd te verhogen.

Deze aanval bezegelde een breuk in de linkse wereld. Daarmee was voor Prodi de weg afgesneden om Bertinotti tegemoet te komen, omdat hij anders de vakbondsleiders zou desavoueren. In de Kamer prees Prodi de vakbonden, deed een laatste beroep op Bertinotti om de crisis te voorkomen, en verzekerde dat gepensioneerden, werklozen en zieken een stuk beter af zouden zijn bij uitvoering van de regeringsplannen dan bij een crisis.

Aan de spanning kwam een eind toen een van de communistische leiders met de duim naar beneden de fractievergadering uitkwam. Terwijl de communistische fractievoorzitter Diliberto zijn requisitoir hield, ging het gezicht van Prodi steeds meer op onweer staan. Hij hoorde dat hij niet had willen luisteren naar de 'serieuze, redelijke, gematigde voorstellen' van de communisten, en dat hij zijn val dus aan zichzelf had te wijten.

Vandaag begint president Scalfaro zijn rituele consultatieronde bij de voorzitters van Senaat en Kamer. Scalfaro voelt deze kabinetscrisis, zijn zoveelste, haast als een persoonlijke belediging. Bertinotti heeft immers niet willen luisteren naar zijn strenge aanmaning om het geweldige saneringswerk dat door Prodi en zijn minister van Economie Ciampi is verricht, niet te vernietigen.

Net als na de val van Berlusconi in 1994 wil Scalfaro vervroegde verkiezingen vermijden. Hij wil proberen een andere Kamermeerderheid te vinden. Daarvoor zou het rechtse blok moeten worden opengebroken. De rechtse oppositieleider Berlusconi wil een regering op brede basis, minister Dini een 'Europese' regering zonder communisten. De PDS eist verkiezingen.

Meer over