Commissie vermoedt couppoging achter rellen in Jakarta

De gewelddadige rellen die zich half mei hebben afgespeeld in Indonesië hielden wellicht verband met plannen voor een staatsgreep. Dat komt naar voren uit het onderzoek van een speciale commissie....

Van onze medewerker

Gerrit de Boer

JAKARTA

Bij deze gewelddadigheden, die op 13, 14 en 15 mei plaatsvonden in zes Indonesische steden, waaronder de hoofdstad Jakarta, zijn bijna twaalfhonderd doden gevallen. Tientallen vrouwen werden verkracht. Een week na de rellen trad President Soeharto af.

Volgens het rapport dat de commissie dinsdag uitbracht bestaan er sterke aanwijzingen dat leden van de militaire en politieke elite betrokken zijn geweest bij de rellen, en deze zelfs hebben aangemoedigd of uitgelokt. Hun motief zou kunnen zijn dat zij chaos wilden stichten, zodat de strijdkrachten met een beroep op het landsbelang de toestand naar hun hand konden zetten. Een achterliggende intentie om een machtswisseling af te dwingen wordt niet uitgesloten.

De voorzitter van de onderzoekscommissie, Marzuki Darusman, weigerde in te gaan op de vraag of de betrokken militairen en politici uit waren op de val van Soeharto, of dat ze de positie van Soeharto juist veilig wilden stellen. 'Alles is mogelijk. Maar het ligt buiten de bevoegdheden van deze commissie om dat soort conclusies te trekken. Onze opdracht was om de feiten te onderzoeken. Het is aan de regering om de zaak op te helderen', zei Darusman.

De commissie noemt voormalig luitenant generaal Prabowo Subianto, de schoonzoon van Soeharto, als het mogelijke brein achter de operatie. Een militair tribunaal heeft onlangs al vastgesteld dat Prabowo betrokken was bij de ontvoering van meer dan twintig politieke activisten, begin dit jaar. Een aantal van hen wordt nog steeds vermist. Prabowo werd hierom ontslagen uit militaire dienst.

Soeharto's schoonzoon was tot maart van dit jaar commandant van de commando-eenheid Kopassus. Daarna werd hij gepromoveerd tot commandant van de elite-eenheid Kostrad. In die functie was Prabowo, volgens de commissie, op 14 mei betrokken bij een bijeenkomst van een aantal officieren en onderofficieren met leden van de politieke elite, die zich afspeelde op het hoofdkwartier van de Kostrad. Onderwerp van gesprek waren waarschijnlijk de politieke situatie en de rellen in Jakarta.

Volgens een van de commissieleden, Asmara Nababan, staat vast dat leden van de Kopassus actief hebben deelgenomen aan de rellen. 'In Medan werd een Kopassus-soldaat die in het bezit was van een machinegeweer op heterdaad betrapt in de menigte. Maar toen hij zijn lidmaatschapskaart van de Kopassus trok, werd hij vrijgelaten.'

De commissie roept de autoriteiten op om de zaak tot op de bodem uit te zoeken en Prabowo zo snel mogelijk voor de krijgsraad te dagen. Ook wil de commissie zo snel mogelijk opheldering over de rol van andere betrokkenen, zoals de toenmalige militaire commandant van Jakarta Sjafrie Sjamsoeddin, die waarschijnlijk nauw met Prabowo samenwerkte.

De onderzoekscommissie bestond niet alleen uit vertegenwoordigers van het veiligheidsapparaat, het hooggerechtshof, de regering en de Nationale Commissie voor de Mensenrechten, maar ook van diverse particuliere organisaties. Een aantal militaire en politieke deelnemers liet vlak voor de bekendmaking van het rapport weten dat ze het niet op alle onderdelen eens zijn met de conclusies en aanbevelingen.

Meer over