COKKIE SNOEI Moederliefde achter een keukenschort

Twee jaar geleden verraste Bert Sissingh op de eindexamenexpositie van de Rietveld Academie met een grote geënsceneerde foto van zichzelf en zijn ouders in een tuttige huiskamer....

LUCETTE TER BORG

Lullig, is het woord dat door je hoofd schiet bij het bekijken van de nieuwe serie foto's van Sissingh (1956). Hij is de zoon die veel te oud is om nog bij zijn ouders te wonen, maar niet los van ze komt. En dus doet hij wat Frits van Egters in De Avonden ook deed of had kunnen doen: lusteloos wol ophouden voor zijn moeder, helpen met de afwas, zilverpoetsen. Onschuldige handelingen, uitgevoerd met tegenzin, met ondeugend jongensplezier en soms, heel soms, onder protest.

Sissingh is weleens vergeleken met de Britse fotograaf Richard Billingham, die ook zijn ouders tot onderwerp van zijn werk maakt. Maar waar Billingham probeert om met behulp van uitgekiende fotografische middelen (aandacht voor compositie, licht en kleur) het leven van zijn aan lagerwal geraakte ouders te dramatiseren, daar gaat het Sissings om heel andere zaken. Om de verbeelding van archetypische relaties bijvoorbeeld, zoals die bestaan tussen ouder en kind.

Daarom heeft het stokoude kind Sissingh zijn ouders en zichzelf statisch in de ruimte geënsceneerd. Het drietal treedt op in scènes die verhalen van onuitgesproken generatieconflicten, van verkapte vadermoord en van moederliefde die verscholen gaat achter de strik van een keukenschort. Die symbolische kracht van de foto's is tegelijk ook hun zwakte.

Sissingh moet dat zelf ook voelen. Want in zijn meest recente werk treden hij en zijn ouders in veel abstractere, niet-vertellende composities op. Waar staart het met zonnebril getooide drietal naar, midden in de nacht, door het raam? Op Théorie du Nuage is van interactie tussen de figuren geen sprake, laat staan van een generatieconflict. Er is plotseling licht, buiten, en duisternis, binnen. Maar daarmee is nog niets gezegd over het karakter van de foto, de aard van het beeld. En dat is het verschil met het vroege werk.

Bij Snoei exposeert nog iemand die een opvallende tournure in haar aristieke ontwikkeling heeft gemaakt. C.A. Wertheim is een jaar of acht geleden bekend geworden met textiele bewerkingen van schilderijen van oude meesters. Nu, in de vier grote doeken van papier die ze onder andere laat zien, heeft Wertheim zich gestort op het meest elementaire motief dat een schilder kan hebben: zichzelf. Maar met wat een gedurfde materialen (kantoorenenveloppen en cirkelvormige stickers), met wat een vrijheid van expressie heeft de kunstenaar zichzelf afgebeeld.

Wertheim danst de kijker tegemoet, zoals de Britse kunstenaar Chris Ofili dat doet. Ze toont zich als Afrikaanse prinses, haar gezicht en lichaam niet slechts versierd, maar geheel opgebouwd uit kettingen van het eenvoudigste soort. Ze verandert haar ontblote lichaam in een vruchtbaarheidsgodin uit Silicon Valley, haar borsten twee gigantische 'pixels', haar schaamstreek een uit bolletjes opgebouwde elips - een lachende mond inderdaad.

Wertheim en Sissingh maken onvergelijkbaar werk. De één hecht zich met fotografische middelen aan het verhaal van ieders jeugd. De ander onthecht zich juist, door met papier, lijm en plakkers lijf en gedachte te ontleden. Eén lovenswaardig ding echter hebben de twee gemeen: de durf om hun handschrift te veranderen.

Lucette ter Borg

Nieuw werk van C.A. Wertheim en Bert Sissingh, t/m 20 dec bij Cokkie Snoei, Mauritsweg 55, Rotterdam. Foto's van Sissingh zijn tot en met 10 dec te zien in het fotokabinet van het Fries Museum.

Meer over