Coalitie maakt eind aan procedureel geharrewar

Om eruit te komen heeft ‘iedereen een stapje gedaan’, formuleerde D66-minister Pechtold het vrijdag. Zelf zette hij misschien wel de grootste stap....

De twee ministers wisten het woord ‘besluit’ nog wel uit de eindversie van de kabinetsbrief weg te onderhandelen. Zo willen ze de indruk vermijden dat ze ‘om’ zijn. Ze benadrukten na afloop van de ministerraad dat er niets was veranderd en ‘geen nader besluit was genomen’.

Maar op de persconferentie na afloop nam premier Balkenende het omstreden woord ‘besluit’ veelvuldig in de mond. ‘Wat betreft het kabinet is het: we gaan’, zei Balkenende, en dat geldt volgens hem voor alle bewindslieden.

Ook de VVD-fractie deed een concessie. In de brief staat klip en klaar dat het kabinet pas na het Kamerdebat een definitief besluit neemt. Balkenende weigerde gisteren op zijn persconferentie te garanderen dat de missie naar Afghanistan ook doorgaat bij een kleine Kamermeerderheid. Dat had de VVD de dag ervoor wel geëist.

Blijft de vraag waarom het zo lang geduurd heeft tot deze hobbel was genomen. Premier Balkenende krijgt het verwijt te laat te hebben ingegrepen. Hij wilde wel toegeven dat de ‘collectiviteit’ verantwoordelijk was voor de verwarring, waarmee hij een deel van de schuld op zich nam. Maar door het lange doorsudderen van het conflict was de bereidheid tot concessies wel toegenomen: alle partijen wilden het beschamende geharrewar over woorden en procedures nu snel achter zich laten.

In ruil voor hun meegaandheid kregen de D66-ministers in de brief een opsomming van de grote internationale hulpinspanningen waarin de Nederlandse militaire missie zal zijn ingebed. Ze hopen dat daar nog meer nadruk op komt in de loop van het Kamerdebat, als de PvdA eisen kan stellen in ruil voor een breed draagvlak. Uiteindelijk zou het dan ook voor Pechtold en Brinkhorst mogelijk worden de missie openlijk te steunen.

In de komende weken moet blijken of de PvdA bereid is verantwoordelijkheid voor de Afghanistan-missie te dragen. De fractie is verdeeld. Het is voor de sociaal-democraten verleidelijk om in te spelen op de scepsis onder de bevolking over het Amerikaanse optreden in de wereld en over een Nederlandse Uruzgan-missie. Maar Wouter Bos wil premier worden, en dan kan het geen kwaad alvast wat internationaal verantwoordelijkheidsbesef aan de dag te leggen.

Voor het kabinet en de twee grote regeringspartijen lijkt de Rubicon overschreden. Nog steeds zeggen Balkenende en zijn CDA dat een breed draagvlak voor de missie in de Tweede Kamer wenselijk is. Maar Balkenende stelt dat niet als voorwaarde. De CDA-fractie heeft de eerdere eis ingeslikt dat een tweederde meerderheid voor de missie nodig is.

Nu al tekent zich een krappe meerderheid af van 76 zetels: CDA, VVD, ChristenUnie en SGP. Als het daarbij blijft, kan Balkenende dan met goed fatsoen tegen de NAVO-partners zeggen dat Nederland niet naar Uruzgan gaat, ook als zijn het kabinet en een meerderheid in de Kamer daar voor? Dat is moeilijk voorstelbaar na alle krachtdadige en positieve taal van de premier over de hulp die de Afghanen moet worden geboden.

Blijft de rol van D66. De fractie kan moeilijk meer voor de missie stemmen na het zo resolute en vroegtijdige nee. Maar hoe ver gaat het verzet? Blaast D66 de regering op als de missie doorgaat? De speculaties hierover, gisteren weer van D66-fractieleider Boris Dittrich, leiden tot grote opwinding in de media. Maar ook al laten de Democraten het dreigement graag bestaan om invloed uit te oefenen, ze weigeren zich vast te leggen. Vice-premier Brinkhorst noemde het al dwaas om in het ‘oogstjaar’ uit het kabinet te stappen. Die mening heerst breed in D66. Als de PvdA voor de Afghanistan-missie is, komt die er, ook als D66 het kabinet verlaat. Of Dittrich bereid is tot een nutteloos zelfmoordcommando op principiële gronden, is twijfelachtig.

Meer over