Clinton tot Netanyahu veroordeeld

Een boze Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright weigerde hem onlangs aan de telefoon te spreken, maar de Israëlische premier Benjamin Netanyahu mag wel naar de VS komen....

Van onze correspondent

TEL AVIV

De premier moet in de loop van november toch in de VS zijn, om in Indianapolis joods-Amerikaanse organisaties toe te spreken. Hij zal, zo werd deze week bekend, zijn opwachting maken in Washington. Volgens speculaties in de Israëlische pers reist dan ook de Palestijnse leider Yasser Arafat daarheen. Hij lijkt in Amerikaanse ogen een betrouwbaarder gesprekspartner dan Netanyahu, en dat wil wat zeggen.

Niemand minder dan de Israëlische president Ezer Weizman maakte dezer dagen duidelijk hoe negatief het oordeel in Washington is over 'zijn' premier. Tijdens een bezoek aan de VS zei Weizman getroffen te zijn door 'het wantrouwen dat de Amerikaanse regering koestert jegens Bibi', zoals Netanyahu in de wandeling heet.

De president stuitte op een bitse minister Albright, die Netanyahu, na enkele slechte ervaringen, 'niets te zeggen had'. Ze was diep teleurgesteld teruggekeerd van haar eerste reis door het Midden-Oosten.

Volgens de gezaghebbende Israëlische krant Ha'aretz is de Israëlische premier welhaast persona non grata in de Amerikaanse hoofdstad. Ha'aretz publiceerde deze week een onthullend verslag over de gesprekken die president Weizman voerde met onder anderen zijn ambtgenoot Clinton. Die moet verzucht hebben: 'Ik begrijp niets van de houding van Israël, die fundamenteel verschilt van die van vorige regeringen.'

Hij kon wel enig begrip opbrengen voor de binnenlands-politieke situatie die het Netanyahu moeilijk maakt om concessies te doen in het vredesoverleg; diens rechtse coalitiepartners verzetten zich met hand en tand.

Maar ook de opvattingen van de premier (voor zover bekend) baren Clinton zorgen. Netanyahu streeft, zo vreest hij, naar resultaten die Arafat zullen 'vernietigen'.

Clinton zei niettemin bereid te zijn tot het uiterste te gaan om een doorbraak te bereiken. Desnoods in gesprekken op de Noordpool: 'Dat zou tenminste tot afkoeling leiden.'

Op dit moment ziet hij echter niets in een topontmoeting à la Camp David, waar zijn Democratische voorganger Jimmy Carter de historische vredesovereenkomst tussen Israël en Egypte tot stand wist te brengen. President Weizman ving in Washington bot met zijn pleidooi voor een prestigieuze top met Israëli's en Palestijnen. De VS zien geen succes in het verschiet.

De reis van Weizman heeft in Israël veel stof doen opwaaien. De president, bekend om zijn openhartigheid en scherpe tong, is volgens menigeen te ver gegaan, door te vertellen hoe de Amerikanen over Netanyahu denken. De Israëlische ambassadeur in de VS, Eliahu Ben-Elissar, beschreef de reis zelfs als 'schadelijk en nutteloos'. Het leverde hem deze week een reprimande van Weizmans hoogste medewerker op.

Ook minister van Buitenlandse Zaken David Levy is de gebeten hond. In het openbaar klaagt hij erover door zijn eigen premier genegeerd te worden, zoals in de zaak van de (mislukte) aanslag op een leider van de militante Hamas-beweging in Jordanië. Levy beperkte zich in dit geval tot puin ruimen; hij moest de beschadigde betrekkingen met Canada herstellen. De agenten van de Israëlische geheime dienst Mossad, die de aanslag pleegden, beschikten over vervalste Canadese paspoorten.

Volgens de Israëlische pers heeft Levy zijn ondergeschikte positie goeddeels aan zichzelf te wijten. Hij zou meer dan eens geweigerd hebben met Netanyahu te praten, onder het motto: wat niet weet, wat niet deert. De media reageerden schamper op Levy's zoveelste dreigement om af te treden. Levy zinspeelde daarop na de aanslag in Jordanië, die de verstandhouding met koning Hussein, Israël's beste vriend in de regio, onder hoogspanning zette.

Ook de Amerikaanse regering was ongelukkig met de aanslag. Duurzame vrede tussen Israël en Jordanië is een voorwaarde voor het welslagen van het overleg met de Palestijnen. Dat Netanyahu de aanslag in Amman wenste, zo niet de Mossad daartoe dwong, heeft zijn imago er niet beter op gemaakt.

Clinton zou zich in Israël betere gesprekspartners wensen dan een grillige premier, een flapuit van een president, en een minister van Buitenlandse Zaken die, bewust of onbewust, op de achtergrond blijft. Maar hij moet wel zaken met hen doen.

'De joodse lobby in het Congres is zo sterk dat Clinton niets tegen Israël kan beginnen', aldus een Amerikaanse diplomaat. En een Europese diplomaat in Tel Aviv wijst erop dat Washington, tot genoegen van Netanyahu, Hamas nog steeds een terroristische groepering noemt. Ondanks zichzelf blijft de Israëlische premier welkom in de VS.

Theo Koelé

Meer over