CLINTON'S TRIOMFTOCHT

DEZE week begint president Clinton aan zijn zoveelste triomftocht door Europa. Dinsdag bezoekt hij Parijs, om de overeenkomst te bezegelen tussen Rusland en de NAVO....

Nooit eerder heeft een Amerikaanse president zo weinig hoeven doen om zoveel applaus te ontvangen. De Amerikaanse opmars gaat tegenwoordig vanzelf. Van anti-amerikanisme is geen sprake meer. Wel is er een onbehagen over het verschijnsel globalisering - vooral in een land als Frankrijk - maar dat komt juist omdat men zich tegen zo'n 'onzichtbare hand' niet kan verzetten. De colacultuur is overal, óók bij degenen die er niks van moeten hebben. Amerika zorgt voor een 'lingua franca', zonder haar model te willen opleggen.

Ondertussen gaan Amerika's tegenstanders Amerika uit de weg, net zoals Amerika zelf de problemen niet zal opzoeken. Dat is héél verstandig. De weg van de minste weerstand is vaak de beste, domweg omdat die het meest economisch is. In een democratie, waar de meerderheid beslist, regeert de korte termijn, omdat de lange termijn voor normale stervelingen een abstractie is.

Het zou onmenselijk zijn om nu van een Amerikaanse president - de huidige wist zelfs de militaire dienstplicht te ontlopen - baanbrekende strategieën te verlangen. Amerika mag voor de toekomst staan, maar is in de praktijk geheel op het heden gericht.

Dat maakt Clinton, ondanks zijn grilligheid, tot een voorspelbaar politicus. Hij gaat geen verplichtingen aan waarvan hij op overzienbare termijn problemen verwacht.

Meer dan de Amerikanen zelf vraagt de wereld om Amerikaans leiderschap, waardoor de Amerikaanse president het zich kan permitteren er nog even mee te wachten. Niet voor niets kwam Clinton eerst met het partnership for peace, de NAVO-uitbreiding naar het Oosten komt pas aan het eind van zijn presidentschap.

Als elke president houdt Clinton mooie toespraken over leadership. Maar echt in actie komen Amerikanen pas als het goed en voor iedereen duidelijk fout is gegaan. Alleen dan kun je corrigeren. Amerikanen geven leiding, als cowboys die hun kudde het liefst van achteren aanvoeren.

Wie de mondiale opmars van Amerika in historisch perspectief beziet, ontwaart een opvallend rationeel patroon. Dat heeft met vrijheid en democratie te maken, maar nog veel meer met het uit de weg gaan van problemen. Aanvankelijk had Amerika aan zichzelf genoeg. Het was een land van emigranten, weglopers die het in Europa niet meer zagen zitten. In de Eerste Wereldoorlog ging Amerika zich met Europa bemoeien, maar pas na drie jaar, in 1917, toen de strijdende partijen waren uitgeput. Na afloop trok Amerika zich snel weer terug.

Aan de Tweede Wereldoorlog gingen de Amerikanen pas meedoen nadat ze zelf waren aangevallen (door Japan). De strijd werd beslecht door de atoombommen op Hirosjima en Nagasaki. Daarmee bespaarden de Amerikanen zichzelf een strijd op leven en dood. Het stelde de Amerikanen in staat West-Europa te verdedigen via de nucleaire afschrikking. De Koude Oorlog werd gewonnen zonder dat er een schot is gelost.

De strijd tegen Irak was een wonder van technologische oorlogsvoering, met overwhelming force gevoerd, en gefinancierd door Duitsers, Japanners en Arabieren. In Bosnië kwamen de Amerikaanse bommenwerpers pas in actie nadat de Europese bondgenoten tot op het bot waren vernederd. Het grondtroepenwerk tegen de Serviërs werd aan de Kroaten van meneer Tudjman overgelaten. Sindsdien weten de Europeanen weer dat ze niet zonder de Verenigde Staten kunnen.

Kortom, Amerikanen zijn betrouwbare - want voorspelbare - partners. De ervaring heeft geleerd dat ze wel goed zijn, maar niet gek. De Amerikaanse president stelt doorgaans het hachje van z'n eigen landgenoten voorop. Alleen in Vietnam waren ze zo dom om zelf oorlog te voeren. Dat was pure overmoed. Pas later werd de strijd 'gevietnamiseerd' en kozen ze de aftocht. In Libanon en Somalië gebeurde hetzelfde.

Zulke fiasco's mogen zich niet te vaak herhalen. Vandaar dat de NAVO naar het Oosten wordt uitgebreid, maar alleen met landen die niet echt worden bedreigd.

Wat is nu de moraal van dit verhaal? De Amerikaanse opmars is onweerstaanbaar, zolang Amerika zelf de weg van de minste weerstand kiest. Preventief ingrijpen is uit den boze. Sterker, de Amerikanen boeken hun grootste terreinwinst als de buitenwereld er eerst een puinhoop van maakt, waarna de Yankees orde op zaken stellen. Ook zijn ze goed als er ergens een streep wordt getrokken - tot hier en niet verder. Dat is een defensieve strategie, die per definitie voor scheidslijnen zorgt.

Uncle Sam is de beschermer van de vrije wereld - maar dan wel op veilige afstand. Het houdt in dat de Amerikanen voor niet-Amerikanen nog vaak 'te laat' zullen komen. Hun overwinningen zullen er niet minder om zijn.

Meer over