REPORTAGE

Clinton en Sanders strijden om momentum in Iowa

De presidentsverkiezingen in Amerika beginnen maandag in de staat Iowa. Wie grijpt het momentum? In de hoofdstad Des Moines oefenen burgers vast hoe ze moeten stemmen.

Hillary Clinton voert campagne in het bowlingcentrum van het dorpje Adel. Beeld Doug Mills / The New York Times
Hillary Clinton voert campagne in het bowlingcentrum van het dorpje Adel.Beeld Doug Mills / The New York Times

'Het wordt hier een beetje een dierentuin', zegt Bri Steirer, terwijl ze naar de horde studenten kijkt die voor haar op een omheind stuk plavuisvloer staan te wachten. Ze staan in de kantine van de basketbalzaal van Drake University in Des Moines, Iowa. Op de borreltafels liggen afgekloven stukken pizza en taartresten. Voedertijd is al geweest.

In de lucht hangt de opwinding van een eerste keer: deze rond-de-twintigers gaan voor het eerst van hun leven caucussen, de lijfelijke manier van stemmen waarvoor geen rood potlood nodig is. Deze woensdagavond wordt er geoefend, komende maandag wordt het serieus.

Meer over de verkiezingen in de VS

Clinton en Sanders strijden om momentum in Iowa. In de hoofdstad Des Moines oefenen burgers vast hoe ze moeten stemmen.

'Het verhaal van deze verkiezingen is chaos'. Lees hier het interview met politicoloog Justin Phillips

Presidentskandidaten liegen erop los. Er valt door de media niet meer tegenop te corrigeren

Lees in het commentaar Waarom Trump (nog) niet door de mand valt

Volg de laatste nieuwtjes, relletjes en campagneanalyses in het Volkskrant Blog USA16

Dan worden hier in Iowa, een staat met meer varkens dan mensen, in het midden van Amerika, de eerste voorverkiezingen voor de nieuwe president van de Verenigde Staten gehouden. In 1.681 zaaltjes, kerken, cafés en huiskamers gaan zowel de Republikeinen als Democraten van Iowa samen met hun buren als eerste Amerikanen iemand aanwijzen die van hen de presidentskandidaat moet worden. Het is meer dan een stemming: het is een collectief ritueel, waarbij elk individu telt.

In de kantine zijn de Republikeinen net aan de beurt geweest. Ze gingen op stoeltjes zitten, waarna elke kandidaat een minuut lang door een aanhanger werd aangeprezen (voor Jeb Bush stond zijn zoon achter het katheder - de dynastie wordt voortgezet). Alle aanwezigen, een stuk of dertig, schreven daarna een naam op een briefje en gooiden dat in een kartonnen doos. Bush heeft gewonnen.

De Democraten doen het zonder stoelen en zonder briefjes. Om te stemmen moeten de kiezers, het zijn er zo'n tachtig, naar de hoek van hun kooi lopen die bij hun kandidaat hoort. Waar je gaat staan is waar je voor staat. 'Je lichaam is je stem', zegt Steirer, een studente politicologie en retorica , nadat een aanhanger van elke kandidaat een verkooppraatje heeft gehouden. 'Jullie hebben dertig minuten.'

Een dierentuin? Het zebra- en giraffenverblijf, misschien. Ze lopen door elkaar heen, blijven af en toe bij elkaar hangen, snuffelen wat, en maken soms harde geluiden.

Jacob McKay (19), een zwarte jongen met een wit petje, staat nog in het midden, tussen de langzaam aanzwellende groepen die de namen van Clinton en Sanders scanderen; verderop is het onverwacht druk bij Martin O'Malley, de derde democratische kandidaat. 'Veel van wat ze beiden zeggen, spreekt studenten aan', zegt hij. 'Klimaat, gelijke rechten, de verstrengeling van geld en politiek... Clinton heeft de ervaring, Bernie het vuur. Ik twijfel nog.'

Bowlingcentrum

Clinton en Sanders gaan in de peilingen in Iowa nek aan nek, en dat is verrassend. Net als Trump bij de Republikeinen houdt Sanders het veel langer vol dan verwacht - in debatten is hij alleen maar sterker geworden, met meer variaties op zijn thema's (de miljonairs en miljardairs, het grote geld en de politiek), met meer gevoel en zelfs wat humor.

Clinton daarentegen was op haar top in november, na twee goede debatten en nadat ze de vloer had aangeveegd met de commissie die haar de val van de diplomatieke missie in Benghazi in de schoenen wilde schuiven. Ze lijkt te vroeg hebben gepiekt.

En dus is het hard werken voor Clinton, die eerder die woensdagochtend een bowlingcentrum bezocht in Adel, zo'n dorpje tussen de met sneeuw bepoederde akkers, op een van de kruispunten in het loodrechte wegengrid van Iowa. Ze staat op de glimmend gepoetste vloer ('Niets motiveert je meer om de boel schoon te maken dan het bezoek van een aanstaande president', zegt eigenaar Bryce Smith) en ze spreekt over het ondernemerschap, als opstapje naar de Amerikaanse droom. 'Deze jongen volgde zijn dromen, en werd uitbater van een bowlingcentrum.'

Dan volgt een vlammend betoog over te hoge studieschulden, over farmaceutische bedrijven die veel te veel geld vragen voor hun pillen en een woedende aanval op een producent van auto-onderdelen die, na te zijn gered tijdens de crisis, nu om belastingredenen verhuist naar Europa.

Het zijn stuk voor stuk voorbeelden die Sanders ook had kunnen noemen. En toch zit hier een ander publiek dan bij Sanders. Hier zijn het vooral vrouwen, veel vrouwen, meestal van middelbare leeftijd; bij Sanders zitten tieners die spijbelen van school. 'We kunnen wel iets meer van dat Sanders-geluid gebruiken', zegt Vicky Brenner, een lerares van rond de 50 uit de buurt, in het publiek bij Hillary. 'Maar ik stem voor Hillary, want zij heeft ervaring, zij krijgt dingen voor elkaar.'

Rillingen

Geen Clinton voor studente Cora Egherman. 'Zij ís het systeem en het systeem is de oorzaak van de problemen', zegt de studente internationale betrekkingen, die vier uur uit haar universiteitsstad Dubuque is komen rijden om hier in Des Moines te gaan caucussen, maandag. Ze twijfelt nog tussen Sanders en O'Malley, de oud-gouverneur van Maryland. 'Maar die ligt niet zo goed daar, ik moet nog uitzoeken wat daar aan de hand is.'

Ze zit aan tafel bij haar ouders, Obama-fans van het eerste uur. Een hoekje van de keuken is de shrine, een verzameling foto's van de president. De liefde voor Obama begon toen de ouders in 2004 allebei met een gebroken rug in bed lagen (ze waren met de hele familie door de veranda gezakt) en Obama als talentvolle staatssenator op televisie zagen spreken tijdens de Democratische Conventie, aan het eind van de voorverkiezingen dat jaar. 'We waren helemaal niet zo politiek', zegt moeder Mara. 'Maar toen ik hem hoorde: rillingen. Ik dacht: die wordt groot.'

Sanders is anders dan Obama, zegt vader Adam. 'Hij heeft een goed verhaal, maar ik zie Bernie de nominatie niet winnen. Daarvoor is zijn basis niet groot genoeg. Toch ga ik op hem stemmen, om de Democratische partij wakker te schudden. Zodat ze weten welke koers ze straks bij lokale verkiezingen moeten kiezen.'

De uitslag

Bij de ren-je-rot-caucus in de kantine van Drake wordt Lara Cox omhelsd door de Hillary-aanhang. Ze stond aanvankelijk in de onbeslist-hoek. Maar als een hoek de kiesdrempel van 15 procent van de kiezers niet haalt, moeten degenen die er staan op zoek naar een alternatief. Daar krijgen ze opnieuw dertig minuten voor. Cox twijfelde een half uur tussen Sanders en Clinton. 'Ik ben verscheurd. Wat ze willen is eigenlijk hetzelfde.'

Jacob McKay is in de Sanders-hoek gaan staan. 'Zijn plannen sluiten het meest aan bij wat we nodig hebben. Clinton rekent op de steun van de zwarte bevolking - maar die komt niet automatisch.'

Campagnefilmpje Bernie Sanders over caucus in Iowa

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

undefined

De route naar het Witte Huis

null Beeld
Beeld
Meer over