Chrétien wil natuurlijk blijven regeren

De Liberalen van premier Jean Chrétien zullen vermoedelijk nog steeds de grootste partij zijn, als de Canadezen maandag een nieuw parlement hebben gekozen....

Van onze buitenlandredacteur Nanda Troost

Wat bezielt de Canadese premier Jean Chrétien? De 66-jarige voorman van de Liberalen zat stevig in het zadel en had nog ruim anderhalf jaar van zijn tweede termijn te gaan. En toch gaan twintig miljoen Canadezen maandag voor de derde keer in zeven jaar naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. De verkiezingscampagne heeft Chrétien er ondertussen niet populairder op gemaakt.

Natuurlijk, het moment was voor Chrétien zeker niet ongunstig toen hij op 22 oktober de verkiezingen aankondigde. Het ging en gaat Canada economisch uitstekend. En Chrétien stond, met meer dan 40 procent van de kiezers achter zich, ruim voor in de peilingen.

Maar wie de verkiezingscampagne in Canada gadeslaat, zou de indruk krijgen dat er een nek-aan-nek-race gaande is. Chrétien hakt, soms op het agressieve af, in op zijn belangrijkste opponent. Oppositieleider Stockwell Day is uit op de vernietiging van Canada, beweerde Chrétien, die Day vergeleek met een verkoper van tweedehands auto's. De Liberalen maken er geen geheim van dat de Alliance-partij voor hen de Alien-partij is, die bijvoorbeeld een gezondheidszorg voor twee standen nastreeft, in een Canada dat zich op het gebied van de gezondheidszorg graag afzet tegen de Verenigde Staten.

'De verborgen agenda van de Alliantie voor de gezondheidszorg is eindelijk aan het licht gekomen. Het gaat ze om een gezondheidssysteem voor de rijken en één voor de rest', zei Chrétien. Day en zijn Alliantie spreken echter van 'laster die slechts een beetje angst veroorzaakt'. Campagneleider Jason Kenney van de Alliantie zei dat hij 'niet eens weet wat twee standen betekent'.

Het hard aanvallen van zijn tegenstanders lijkt Chrétien door de kiezers niet in dank te worden afgenomen. Nog maar 30 procent (was bijna 40) van de kiezers ziet in hem de ideale premier. Onder zijn eigen aanhang neemt de steun ook af: 63 procent. Arrogant is een woord dat geregeld opduikt als het over Chrétien gaat.

Toch is er niemand die verwacht dat Chrétien en de Liberalen niet opnieuw de grootste partij zullen worden. Al zal dat overigens niet alleen een verdienste van de Liberalen zijn, die door sommigen 'de natuurlijke regeringspartij' van Canada worden genoemd. Ze zijn decennia lang aan de macht geweest, sinds 1993 onder aanvoering van Jean Chrétien, voornamelijk dankzij hun dominante positie die ze in Ontario hebben, de machtigste en bevolkingsrijkste van de tien provincies. De partij wordt verder in de kaart gespeeld door een oppositie die zeer verdeeld is. Sommige commentatoren hebben voorspeld dat Canada voor jaren een eenpartijstaat zal zijn.

Door de regionalisering van de politiek werden de Conservatieven in 1993 weggevaagd door twee regionale bewegingen: het Bloc Québécois (BQ) en de rechtse Reform Party, nu de Canadian Alliance Party. De partijen zijn te klein om een bedreiging te vormen voor de Liberalen. Het BQ heeft 44 van de 301 zetels in het parlement en is daarmee de derde partij. Toch zal het zich met een onafhankelijk Québec als voornaamste streven nooit tot belangrijkste oppositiepartij ontwikkelen.

Dé oppositiepartij is de rechtse Alliantie Partij van de 50-jarige Stockwell Day. De Alliantie heeft 58 zetels en de aanhang groeit. Ze zou op een kwart van de kiezers kunnen rekenen. Maar de partij wordt vooral gesteund in het westen van Canada. Bovendien is partijleider Day niet onomstreden. De voormalig predikant is tegen abortus en over homoseksualiteit zei hij dat dit 'een mentale afwijking is die kan worden genezen met therapie'.

Dat de partij alle provincies gelijk wil stellen - en het 'verwende' Québec zijn bijzondere status wil afnemen - maakt de Alliantie kansloos in de overwegend Franstalige deelstaat.

Wat de Liberalen in de kaart speelt, is dat de conservatieven er niet in slagen een blok te vormen. De ideologische verschillen tussen de Progressieve Conservatieven van voormalig premier Joe Clark en de Alliantie zijn te groot om te overbruggen. De Progressieve Conservatieven hebben een socialer gezicht en willen niet samenwerken met de individueler gerichte Alliantie. De Conservatieven waren in 1984 nog goed voor 211 zetels en vier jaar later 169. Nu hebben ze er nog 20.

Wat Chrétien bezielde om de verkiezingen nu al uit te schrijven? De officiële redenen blijven vaag. Sommigen denken dat Chrétien toch bang is voor de stijgende populariteit van Day. Anderen denken dat zijn leeftijd een rol speelt. Nog één keer, voordat hij als te oud wordt afgeschreven, zou hij een nieuwe termijn als premier ambiëren.

Honger naar macht, zeggen zijn politieke tegenstanders. Chrétien wil 'macht om de macht', zei Stock well Day tijdens een van de verkiezingsdebatten. 'Een premier zonder plan, behalve dan om aan de macht te blijven', zei Joe Clark.

Grote vraag zal maandag vooral zijn of de Liberalen erin slagen hun meerderheid te behouden. Door het districtenstelsel had Chrétien in 1997 nog geen 40 procent van de stemmen nodig voor 161 van de 301 parlementszetels. Raakt hij die meerderheid kwijt, dan staat Chrétien over niet al te lange tijd een leadership convention te wachten, bijeengeroepen door partijgenoten die zijn positie ter discussie zullen stellen.

Meer over