Chinese president doet mensenrechtenprotest af met een grap Les van Clinton laat Jiang Zemin koud

President Jiang Zemin, de kleurloze president van China, was op de vraag voorbereid. 'Meneer de president, heeft u geen spijt van het gewelddadige optreden tegen de demonstranten op het Tienanmen Plein', vroeg Terence Hunt van Associated Press....

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

De president zelf rommelde wat met papieren tot hij het juiste document had gevonden. 'Nee', las hij voor, 'de politieke ordeverstoringen in 1989 vormden een serieuze bedreiging voor de sociale en politieke stabiliteit. We moesten optreden om die stabiliteit te garanderen en het proces van het openen van China zo soepel mogelijk te laten verlopen.'

Voor Clinton was dit het signaal om alle diplomatieke omzichtigheid te laten varen en Jiang stevig de les te lezen. 'Ik denk dat het duidelijk is dat wij een totaal ander beeld hebben van de betekenis van de gebeurtenissen op het Tienanmen Plein. Ik geloof dat wat daar gebeurd is en de nog steeds voortdurende weigering om andere politieke meningen toe te laten China hindert in zijn politieke en economische ontwikkeling', aldus Clinton.

'Vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst, het nastreven van geluk zijn geen westerse opvattingen, maar universele waarden', vervolgde Clinton. 'Zolang China dat niet erkent zal er tussen de VS en China een kloof blijven bestaan. Het gaat om meningsverschillen die niet onderschat mogen worden.'

Jiang antwoordde dat hij de president van de Volksrepubliek China is en geen rechter van het Opperste Gerechtshof. Hij wilde daarmee kennelijk zeggen dat hij niet bij machte is de wet in China te veranderen. Clinton merkte vervolgens op dat 'China in dit opzicht aan de verkeerde kant van de geschiedenis staat'.

Jiang herhaalde zijn stelling dat de VS en China zich niet met elkaars binnenlandse gelegenheden moeten bemoeien en perfect kunnen samenwerken als de landen maar erkennen dat zij verschillende politieke en sociale systemen hebben. Op de vraag of hij iets had gehoord van de demonstraties in Lafayette Park tegenover het Witte Huis antwoordde Jiang dat 'hij af en toe wel een geluid had opgevangen'. Dat was bedoeld als grap, die hij in het Engels lardeerde met een confuciaans gezegde. Clinton kon er niet om lachen en de mondhoeken van een strak kijkende minister van Buitenlandse Zaken Albright gingen misprijzend omlaag.

De openhartige discussie tussen Jiang en Clinton is het onbedoelde hoogtepunt van Jiangs bezoek aan de VS geworden. De warme welkomstceremonie van enkele uren eerder werd helemaal overschaduwd door het openbare debat tussen de twee staatshoofden.

De persconferentie in het Old Executive Building, het voormalige ministerie van Oorlog naast het Witte Huis, werd voor Jiang een valkuil en voor Clinton een gelegenheid om zijn vele critici duidelijk te maken dat hij niet alleen geïnteresseerd is in lucratieve contracten voor het bedrijfsleven. Hoe veelvuldig hij ook mensenrechten aan de orde stelde in de gesprekken binnenskamers met Jiang, hij wordt pas echt geloofd als hij dat ook in het openbaar doet.

Clinton was gedwongen van mensenrechten een kwestie te maken. Het was immers Clinton die in 1992 zijn voorganger Bush ervan had beschuldigd gemene zaak te maken met 'de slachters van Peking'.

Maar er was ook een diepere boodschap. Wij willen goede relaties opbouwen, dat is in jullie en in ons belang, en China moet volwaardig deel uitmaken van de internationale gemeenschap, maar dan moet China op het terrein van mensenrechten in de komende jaren serieus voortgang boeken.

Toen Clinton zich realiseerde dat hij misschien wat al te scherp uit de hoek was gekomen, sprak hij nog enkele sussende woorden over de voortgang die China heeft gemaakt en de belofte die het beleid van Jiang inhoudt voor de toekomst.

Voor Clintons politiek van 'engagement' hebben tal van mensenrechtenorganisaties, kerken en de Christian Coalition weinig begrip. Onder leiding van American Gigolo Richard Gere, Bianca Jagger van Amnesty International en Garry Bauer van de Family Research Council werd buiten gedemonstreerd. Een echte grote demonstratie was het niet, 1500 mensen hooguit .

Maar het ging niet om het aantal, maar om hun boodschap en die werd binnen gehoord door president Clinton. De bekendheid van de deelnemers aan de demonstratie - senatoren, afgevaardigden, een beroemde acteur, tevens vriend van de Dalai Lama, vele Chinese dissidenten en een deel van de familie Kennedy - compenseerde ruimschoots het betrekkelijk geringe aantal dat op warme herfstdag 'het regime in Peking wilde ontmaskeren'.

Meer over