nieuwsalibaba

Chinese overheid draait duimschroeven aan bij Alibaba

De Chinese staat versterkt zijn greep op de e-commercegigant Alibaba. Eerder werd al een beursgang van een dochteronderneming van Alibaba tegengehouden. Nu zijn vervolgstappen aangekondigd tegen Alibaba en Ant, de financiële tak van het bedrijf. De tijden van ongebreidelde groei van immens succesvolle Chinese privébedrijven in de digitale economie, lijken voorbij.

De Chinese staat lijkt klaar met de ‘wanordelijke en barbaarse’ groei van bedrijven zoals die van Jack Ma, de mede-oprichter van de Alibaba Group. Beeld AFP
De Chinese staat lijkt klaar met de ‘wanordelijke en barbaarse’ groei van bedrijven zoals die van Jack Ma, de mede-oprichter van de Alibaba Group.Beeld AFP

Donderdag meldden de mededingingsautoriteiten dat Alibaba wordt onderzocht wegens misbruik van zijn ijzersterke marktpositie. Tegelijkertijd riep de Central Bank zaterdag Alibaba’s dochteronderneming Ant op het matje, over het aandeel van de financiële dienstverlener in de dolgedraaide leenindustrie. Ant kreeg het bevel zich te  ‘rectificeren’. Met andere woorden: het bedrijf moet meer overheidstoezicht accepteren en terug naar zijn oorspronkelijke basisactiviteit van online betaalverkeer.

Daarmee kortwiekt China de vleugels van de onbetwiste hoogvlieger van de online-economie: de 56-jarige meervoudig miljardair Jack Ma, die eind jaren negentig als gesjeesde leraar Engels zijn eerste internetbedrijf opzette. Met zijn immer uitdijend universum van digitale bedrijvigheid kwam Ma vaak in aanvaring met financiële autoriteiten. Hij overleefde iedere worsteling, en zijn bedrijf bleef groeien. Ma waande zich veilig omdat het leek alsof de staat innovatieve financiële producten uit zijn stal de ruimte gaf om zo de archaïsche Chinese staatsbanken, die wel aan allerlei regels gebonden waren, te prikkelen tot modernisering.

‘pandjesbazen-mentaliteit’

Signalen dat Ma’s ambities op het gebied van fintech te groot werden, zijn er al jaren. Toen de Centrale Bank in september Alibaba met naam en toenaam noemde als voorbeeld van een bedrijf dat groeit door een gebrek aan regels, maakte Ma zich op voor een vertrouwd robbertje vechten met regulatoren. Die trapte hij in oktober, aan de vooravond van de beursgang van Ant, tegen het zere been door zich tegenover een gehoor van bankiers en financiële autoriteiten twintig minuten te beklagen over hun ‘pandjesbazenmentaliteit’. 

Daarmee wekte Ma de toorn van de enige man in China met wie een ondernemer geen ruzie moet krijgen: president Xi Jinping. Xi eist juist financiële discipline voor China, dat aanhikt tegen een griezelig hoge schuldenberg. Het bankwezen dreigt te bezwijken onder talloze, niet terugbetaalde leningen. Gemakkelijke leenservices voor particulieren en kleine ondernemers van Ant, waar geld lenen met een paar klikjes op de smartphone geregeld is, vormen extra risico’s. Vooral omdat Ant zelf geen last heeft van niet terugbetaalde leningen, want die staan als schulden op de balans van de tweehonderd banken waar Ant mee samenwerkt. Ook dat wil de Centrale Bank veranderen.

Een sloot aan nieuwe regels

Na de uitglijder met zijn explosieve speech, kronkelde Alibaba zich in alle bochten om opnieuw in de gratie te komen. Want er was 37 miljard dollar gemoeid met de beursgang van Ma’s geesteskind Ant. Volgens de Amerikaanse zakenkrant Wall Street Journal bood Alibaba de Chinese overheid elk onderdeel van Ant aan dat ze maar wilden hebben, als die beursgang maar doorging.

Het mocht niet baten. De schok van de verboden beursgang ging gepaard met een sloot nieuwe regels. Zoals het inperken van monopolies van e-commercegiganten, die verkopers dwingen om exclusief aan één enkel online platform te leveren. ‘Wanordelijke kapitaalexpansie’ middels leen- en investeringsdiensten werd ook ingetoomd. Overnames door topbedrijven in de digitale economie werden afgestraft met boetes. Kortom, alles waar de sector groot mee werd, wordt aangepakt bij wijze van voorproefje op het jaar 2021. Dat heeft het Politburo uitgeroepen tot het jaar waarin vrijgevochten monopolisten, geldverstrekkers en andere hoogvliegers in de digitale privésector ‘gezond gaan groeien’, in plaats van ongecontroleerd.

‘Als hier iemand voor naar de gevangenis gaat, ben ik dat’ 

Meer toezicht is ‘tijdig en noodzakelijk’, zei Alibaba’s ceo Daniel Zhang vorige maand boetvaardig. Deze strijkages kalmeren de regulatoren niet, nu ze na al die verloren gevechten met Alibaba eindelijk bloed ruiken. Ma, die volgens onbevestigde berichten China niet meer mag verlaten, is sinds de afgeschoten beursgang niet in het openbaar gezien.

‘Als hier iemand voor naar de gevangenis gaat, ben ik dat,’ moedigde Ma zijn personeel aan als Alibaba nieuwe innovaties lanceerde die de gevestigde financiële orde verstoorden. Inmiddels zijn Ma en andere privé-ondernemers uit de e-commerce zelf een soort gevestigde orde geworden. En wel eentje die naar de smaak van Xi te veel invloed heeft  op het dagelijks leven. In China is het vrijwel onmogelijk te overleven zonder gebruik van diensten van Alibaba, Tencent, JD.com en Pinduoduo.

Wanordelijk en barbaars

De rode elite is ook niet vergeten hoe Ma als de superster van de Chinese e-commerce goede sier maakte in het buitenland . Als Ma aanschuift bij de groten der aarde doet hij gewaagde uitspraken. In 2015 zei hij bijvoorbeeld op een economisch forum alleen data aan de staat te geven bij onderzoek naar terrorisme of andere misdaden. De overheid ziet liever iets meer haast en bereidwilligheid bij de overdracht van de data die Ma’s imperium verzamelt over consumptie en leengedrag van de 940 miljoen Chinese internetgebruikers.

De duimschroeven aandraaien bij het populaire en vrijwel onaantastbare wonderkind Ma, maakt ieder bedrijf in de digitale economie in een klap duidelijk dat het klaar is met groei ‘op wanordelijke en barbaarse manier’, aldus partijkrant het Volksdagblad in een ongebruikelijk scherp commentaar. Ma heeft zoveel invloed en innovatiedrang, dat hij automatisch een risico vormt voor de politiek en financiële stabiliteit die Xi Jinping wil afdwingen. Ma mag dan sinds de jaren tachtig al netjes partijlid zijn. Met ondernemers die zich inbeelden dat ze door hun succes op gelijke voet met de partij staan, heeft Xi niet veel op. 

Meer over