Chinese macht is de vlag lang vooruitgegaan

De Hongkongse zakenlieden willen voor de hereniging met China bij Peking in het gevlei komen. Daartoe maken zij zich de schimmige Chinese zakenmores eigen....

IN de rijke schare succesvolle ondernemers in Hongkong neemt Jimmy Lai een bijzondere plaats in. De meeste miljonairs trachten in een zo goed mogelijk blaadje te komen bij hun toekomstige heersers en vliegen driftig heen en weer naar Peking om hun contacten te cultiveren. Maar textiel- en persmagnaat Lai heeft lak aan China.

De eigenzinnige volksjongen, groot geworden in de textiel, startte zeven jaar geleden tegen alle zakelijke adviezen in het tijdschrift Next. Vijf jaar later lanceerde hij de krant Apple Daily. Beide publicaties waren een groot succes, niet in het minst omdat ze ook lak hadden aan China.

Lai durfde zelfs Peking uit te dagen. Hij maakte premier Li Peng, algemeen verguisd wegens zijn rol in het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989, uit voor 'schildpaddenei met een IQ van nul'. 'Daar heb ik spijt van', zegt hij in een gesprek met journalisten. 'Niet omdat het me zakelijk problemen bracht, maar omdat het onbesuisd was.'

Peking toonde zich van zijn rancuneuze kant. Lai's kledingketen Giordano moest enkele filialen in China sluiten. Pas toen de miljonair-branieschopper zijn aandeel geheel van de hand deed, ging het de winkels weer voor de wind. Maar de leiders in Peking haalden hun gram niet alleen op Chinees grondgebied. Ze troffen hun criticaster ook in diens thuisbasis Hongkong.

Lai's motto is: 'Het belang van Hongkong gaat me voor alles.' Maar toen hij zijn Next-Media naar de beurs bracht, kreeg de gisse volksheld te maken met een minder aangename kant van Hongkong. Hij kon geen bank vinden die zijn beursgang durfde te begeleiden. Uiteindelijk bleek Peter Fung van de investeringsmaatschappij Sun Hung Kai bereid Lai deze dienst te bewijzen.

Maar eind februari meldde Fung in een dure club in het stadsdeel Kowloon met veel schroom aan Lai dat hij zich wegens 'druk' moest terugtrekken. Lai weet wat 'druk' betekent en onthoudt zich van kritiek. Apple Daily is met een oplage van 390 duizend een laaiend succes, maar de lange arm van Peking verhindert de beursgang.

De teruggave van Hongkong krijgt over ruim een maand zijn beslag, maar de Chinese macht is de vlag lang geleden vooruitgegaan. 'Iedereen kent de nieuwe spelregels. Hongkong is ruim voor de machtsoverdracht al deel van China geworden', zegt Denis Fred Simon, Chinastrateeg bij het Amerikaanse adviesbureau Andersen.

Deze realiteit legde Peking geen windeieren. Het kreeg vorig jaar tegen een spotprijs een aandeel in Hongkongs lucratieve luchtvaartmaatschappij Cathay Pacific van de aloude Schotse hong (handelshuis) Swire. In ruil hiervoor hoopt Swire op gunsten van de Chinese leiders. China's investeringsmaatschappij Citic Pacific arrangeerde deze voordeelaanbieding. Citic, onder leiding van de rode kapitalist Larry Yung, is een van de vooraanstaande Chinese bedrijven in de Britse kolonie.

De Hongkongse zakenelite heeft sindsdien de gewoonte om Chinese bedrijven afbraakprijzen te berekenen. Niemand gaat daarbij zo ver als multimiljardair Li Ka-Shing, vijfde op de lijst van rijke mensen in de wereld (nummer vier is de Hongkongse onroerend-goedkoning Lee Shau-kee).

Li, die uitgebreide belangen heeft in China, doet Peking een nieuw gebouw voor het ministerie van Buitenlandse Zaken cadeau. In de vijftig jaar dat Hongkong een speciale bestuurszone blijft, zetelt daar de hoogste Chinese functionaris.

China vestigde tientallen jaren geleden al bedrijven in Hongkong. In de tijd dat het zelf bijna geheel van buitenwereld was afgesloten, boden die een toegangskanaal tot de internationale economie. De afgelopen jaren is de toeloop massaal. Simon schat het aantal bedrijven op ruim 18 duizend, waarvan velen in de Britse kolonie een wijkplaats zoeken voor hun zwarte geld.

'Niet alle Chinezen zijn blij met de overdracht. Heel wat Chinees geld is de afgelopen maanden naar belastingparadijzen gesluisd.' Simon noemt het voorbeeld van de makelaar Sunshine Properties, die is geregistreerd op de Britse Maagdeneilanden en fortuinen heeft verdiend met de verkoop van Hongkongse gebouwen aan Chinese instellingen. Sunshine is eigendom van hoge partijleden uit de aangrenzende provincie Guangdong.

Maar Chinese bedrijven kopen zich niet alleen in Hongkong in. Het omgekeerde is ook het geval. Hongkongse investeerders, verwoede bespelers van de aandelenbeurs, stortten zich massaal op Chinese bedrijven die in de Britse kolonie zijn genoteerd, de zogeheten red chips.

Deze red chips zijn erg gewild, vanwege hun nauwe banden met het Chinese bewind, en de voordelen die dat kan opleveren. Deze week was er een massale toeloop op een emissie van 50 miljoen gulden door Beijing Enterprises, het investeringsbedrijf van de gemeente Peking. De inschrijving werd duizend maal overschreden. Enorme rijen investeerders verstopten het centrum van de stad. Het Chinese bedrijf kan een week lang de rente over 60 miljard gulden opstrijken, voor het de inleg aan teleurgestelde beleggers terugstort.

Investeren in vriendjespolitiek is misschien onschuldiger dan enkele andere nieuwe praktijken. Al een jaar wordt er gespeculeerd over overname van Hongkong Telecom, het winstgevende telefoonbedrijf dat eigendom is van het Britse Cable & Wireless. De verwachting was dat China zo'n gevoelige industrie niet aan buitenlanders wil laten.

Groot was de verrassing vorige week toen het onbekende China Everbright Holdings aankondigde dat het drie miljard gulden op tafel zou leggen voor een aandeel in Hongkong Telecom. Beleggingsspecialisten breken zich de hersens over de vraag waar het relatief onbeduidende Everbright het geld voor dit financiële avontuur vandaan haalt.

Een klimaat van eerlijk zakendoen wordt algemeen gezien als cruciaal voor een succesvolle overdracht. Maar 'de grenzen van wat kan en mag zijn snel aan het vervagen', zegt Simon. In China gelden andere mores. En China heeft de invloed om het klimaat in Hongkong te veranderen.

Toine Berbers

Dit is het derde deel in een serie over de overdracht van Hongkong aan China.

Meer over