nieuws

Chinese gijzelingsdiplomatie: rechtszaak tegen Canadezen begonnen, pionnen in conflict VS-China

In een afgesloten rechtbank zonder toegang voor consulaire bijstand is vrijdag in China het proces tegen de Canadese zakenman Michael Spavor begonnen. Het proces tegen zijn landgenoot Michael Kovrig vindt maandag in Beijing plaats. De twee Canadezen zitten al meer dan twee jaar vast op verdenking van spionage, in een zaak die alle schijn heeft van Chinese gijzelingsdiplomatie.

Michael Spavor in een oud Skype-interview Beeld AP
Michael Spavor in een oud Skype-interviewBeeld AP

De rechtszaak tegen Spavor begon vrijdag om 10 uur (lokale tijd) in de rechtbank van Dandong, een stad aan de grens met Noord-Korea. Dandong is de woonplaats van Spavor, die groepsreizen naar Noord-Korea organiseerde. Voor de rechtbank stond een politiekordon om media op afstand te houden. Diplomaten werden toegang geweigerd op grond van nationale veiligheid. Het is opvallend dat de rechtszaak op dezelfde tijdstip begon als de Amerikaans-Chinese top in Alaska.

‘De ambassade heeft bij verschillende gelegenheden verzoeken ingediend bij de Chinese autoriteiten om voor de zitting toegang te krijgen tot Michael Spavor, maar we hebben nog geen toegang gekregen’, aldus Jim Nickel van de Canadese ambassade in China. Volgens Nickel verplicht het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer China om Canada toegang tot de zitting te verlenen.

‘De twee Michaels’, zoals Spavor en Kovrig in één adem worden genoemd, zijn in China aangeklaagd voor spionage, waarop een levenslange celstraf kan staan. Hun schuld staat zo goed als bij voorbaat vast, aangezien de veroordelingsgraad in Chinese rechtbanken 99,96 procent bedraagt. Hun rechtszaken zullen naar verwachting elk één dag duren, maar het is onbekend wanneer het verdict bekend zal worden gemaakt.

Michael Kovrig Beeld AP
Michael KovrigBeeld AP

Geen bewijzen

De twee Canadezen werden in december 2018 opgepakt, enkele dagen na de Canadese arrestatie van Meng Wanzhou, topvrouw (en dochter van de oprichter) van het Chinese telecombedrijf Huawei. Meng wordt door de VS beschuldigd van het schenden van Amerikaanse sancties tegen Iran, en is verwikkeld in een lange procedure om haar uitlevering aan de VS aan te vechten.

Kovrig, een voormalige diplomaat die werkte als onderzoeker voor de denktank International Crisis Group, wordt in China beschuldigd van ‘het stelen van gevoelige informatie en inlichtingen’, en Spavor van het ‘overhandigen van inlichtingen aan Kovrig’. De Chinese autoriteiten hebben geen bewijzen aangedragen, maar zeggen dat ‘de feiten duidelijk zijn en dat het bewijs sterk is’.

Experts zijn ervan overtuigd dat Spavor en Kovrig pionnen zijn in het conflict tussen de VS en China, met Canada als makkelijk – want minder machtig – mikpunt. ‘We geloven dat deze detenties arbitrair zijn, en zijn diep verontrust over het gebrek aan transparantie omtrent deze procedures’, aldus de Canadese minister van Buitenlandse Zaken Marc Garneau donderdag in een verklaring.

De Chinese ambassade in Canada schrijft op haar website dat Kovrig en Spavor ‘in overeenstemming met de wet zijn gearresteerd en aangeklaagd’ en dat het Chinese juridische systeem ‘hun legitieme rechten beschermt’. De ambassade bekritiseert op haar beurt ‘de arbitraire detentie’ van Meng Wanzhou, die volgens China slachtoffer is van een Amerikaanse politiek proces.

Villa tegenover isolatiecel

De omstandigheden waarin ‘de twee Michaels’ worden vastgehouden en berecht, contrasteren sterk met die van Meng. De Huawei-topvrouw is op borgtocht vrijgelaten en woont in een villa van 15 miljoen dollar in Vancouver. Ze moet een enkelband met gps dragen en moet tussen 23 uur en 6 uur thuis blijven. Haar echtgenoot en twee kinderen kregen toestemming om haar in Canada te vergezellen. Tijdens haar uitleveringsprocedure wordt ze bijstaan door topadvocaten.

De twee Canadezen brachten het eerste half jaar van hun detentie door in een isolatiecel, waar dag en nacht het licht bleef branden. Sindsdien zitten ze in gewone detentie, in spartaanse omstandigheden. Ze hebben geen toegang tot een advocaat en geen contact met familie, op een beperkte briefwisseling na. Sinds juni 2019 mochten ze maandelijks consulair bezoek ontvangen, maar dit werd tien maanden lang stopgezet omwille van de covid-epidemie.

In Canada woedt al een tijd een hevig debat over de zaak, en vooraanstaande juristen hebben ervoor gepleit de zaak tegen Meng te laten vallen in ruil voor de vrijlating van de twee Michaels. De Canadese minister-president Justin Trudeau brengt daartegen in dat buigen voor gijzelaarsdiplomatie de veiligheid van elke Canadees in China in gevaar zou brengen.

Experts denken dat een veroordeling van de twee mannen een diplomatiek akkoord over een vrijlating eventueel dichterbij kan brengen. Positief is ook dat de Amerikaanse president Joe Biden expliciet heeft aangegeven, in tegenstelling tot zijn voorganger Donald Trump, dat Chinese acties tegen Amerikaanse bondgenoten bepalend zullen zijn voor de Amerikaanse houding tegen China.

Nationale trots

Tegelijk is duidelijk dat de Chinese president Xi Jinping niet snel zal toegeven. Huawei is een kampioen van de Chinese economie, en Mengs arrestatie wordt als een aantasting van de nationale trots gezien. ‘Het gaat om veel meer dan één bedrijfsleider en twee ontvoerde Canadezen’, aldus Stephanie Carvin, professor internationale relaties aan de Universiteit van Carleton, in The Guardian. ‘Het gaat om China’s rol in de wereld en wat het wil aanvaarden van andere landen.’

De familie van Michael Spavor vroeg in een persbericht om de onvoorwaardelijke vrijlating van beide mannen. ‘Michael is een gewone Canadese zakenman die buitengewone zaken heeft gedaan om constructieve banden op te bouwen tussen Canada, China en de Democratische Volksrepubliek Korea’, aldus de verklaring. ‘Hij hield ervan in China te wonen en werken en zou nooit iets gedaan hebben om de belangen van China of het Chinese volk te schaden.’

Meer over