Nieuws

Chinees-Europees investeringsverdrag aan zijden draadje na wederzijdse sancties

Brussel is zo geschokt door de Chinese sancties tegen Europese parlementariërs, diplomaten en instellingen, dat een belangrijk investeringsverdrag tussen de EU en China voorlopig van de baan is.

Werk aan een Audi in de Chinese havenstad Tianjin. Het verdrag zou Europese automakers toegang geven tot voorheen ontoegankelijke sectoren van de Chinese economie. Beeld Reuters
Werk aan een Audi in de Chinese havenstad Tianjin. Het verdrag zou Europese automakers toegang geven tot voorheen ontoegankelijke sectoren van de Chinese economie.Beeld Reuters

Dinsdag verdween een technisch overleg over de Comprehensive Agreement for Investment (CAI) van de agenda. Nu zegt een meerderheid in het Europees parlement tegen het verdrag te stemmen zolang europarlementariërs met inreisverboden en andere Chinese strafmaatregelen worden ‘geïntimideerd’.

Nadat China maandag vijf vooraanstaande Europarlementariërs in de ban had gedaan, waaronder volksvertegenwoordigers van conservatieve partijen die juist voorstander zijn van de CAI, piekert het Europees Parlement niet over ratificatie van de investeringsdeal. Dat zou begin volgend jaar moeten gebeuren.

‘Ondenkbaar dat ons parlement zelfs maar zou spelen met het idee een overeenkomst te ratificeren terwijl onze eigen parlementsleden (...) onder sancties zijn gesteld’, aldus Marie-Pierre Vedrenne van de liberale partij Renew Europe tegen nieuwswebsite Politico.

Zeven jaar onderhandeld

Drie van de vier grootste partijen wijzen het verdrag af als China de maandag afgekondigde sancties tegen de EU niet terugdraait. Zo te zien aan de stortvloed van anti-Europese propaganda in de Chinese staatsmedia is Beijing dat niet van plan. China eist juist de de EU haar sancties herroept. Daarmee is de patstelling compleet en de CAI op sterven na dood, nog geen drie maanden na de overeenkomst werd getekend.

Over de overeenkomst is zeven jaar onderhandeld, maar nu hebben de Duitse automakers, Franse ziekenhuizen en andere Europese bedrijven die meer toegang zouden krijgen tot sectoren van de Chinese economie die voorheen ontoegankelijk waren voor buitenlanders, het nakijken.

‘Voor deze sancties moet eerst een oplossing worden gevonden voordat we overgaan tot de orde van de dag’, aldus Bernd Lange, de Duitse sociaal-democraat die het handelscomité van het parlement leidt. Brussel zoekt uit of het juridisch überhaupt kan: een verdrag sluiten met een derde land dat europarlementariërs en twee EU-comités onder sancties houdt.

Nederland had al bezwaren

Het verdrag was al omstreden toen het er eind december doorheen werd geduwd. Pas na forse Chinese en Duitse druk op weerspannige Europese lidstaten – Polen, Frankrijk en Nederland hadden bezwaren omdat China nauwelijks concessies deed – werd de CAI vlak voor de jaarwisseling ondertekend.

Dat de Europese onderhandelaars in een vacuüm van handelsbelangen leken te opereren, terwijl in de jaren van de slepende onderhandelingen China een vrijwel totalitaire kant opging, schoot veel europarlementariërs toen al in het verkeerde keelgat. Ook het feit dat China slechts oude, in het verleden niet nagekomen beloftes over verbetering van arbeidsrechten herhaalde, was een trap tegen het zere been, zeker door aanhoudende berichten over gedwongen tewerkstelling van Oeigoerse minderheden. Beter dan dit krijgen we niet van de Chinezen, stelden de onderhandelaars, dus het verdrag kwam er.

Maandag kwam echter vanuit Beijing de doodsteek voor de CAI. De EU had eerder die dag een bescheiden pakket sancties ingesteld wegens het Chinese beleid in de provincie Xinjiang. Daar worden Oeigoeren en andere moslims onderworpen aan allesomvattende surveillance, politieke heropvoeding in kampen en mogelijke dwangarbeid. China ontkent dat niet alleen, maar reageert furieus op iedereen die zich niet aan Chinese zijde schaart inzake Xinjiang.

Brussel werd echter totaal overvallen door het ongekende pakket Chinese strafmaatregelen tegen tien Europeanen en een viertal Europese instellingen. Woensdag dreigde China opnieuw met nieuwe, niet nader aangeduide represailles als de EU de sancties niet terugdraait.

Brussel had wel rekening gehouden met tegenmaatregelen, maar dacht dat Beijing met een beheerste, afgemeten reactie zou komen, om de CAI niet in gevaar te brengen. China hecht niet zo aan de CAI als Brussel: het verdrag was een symbolische overwinning omdat Beijing de EU zover kreeg de overeenkomst te sluiten voordat de nieuwe Amerikaanse regering aantrad.

Dichter bij de VS

Beijing was erop uit de VS en Europa uit elkaar te drijven en slaagde daar aardig in, maar met de diplomatieke aardverschuiving maandag – China heeft de EU nooit eerder sancties opgelegd – bereikt China het tegenovergestelde. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Anthony Blinken en president Joe Biden benutten de diplomatieke crisis om Brussel verder het Amerikaanse kamp in te trekken.

De EU-maatregelen waar Beijing zo woest op reageerde, waren onderdeel van een gecoördineerd internationaal optreden waarbij ook de VS, Canada en het Verenigd Koninkrijk China wegens Xinjiang met sancties tot de orde riepen. De Chinese relaties met die andere westerse landen zijn de laatste jaren al verzuurd, en nu is Brussel aan de beurt voor de harde Chinese lijn. Wie niet met ons is, is tegen ons, is het uitgangspunt in Beijing.

Daarom roepen Chinese analisten in de Hongkongse krant South China Morning Post Brussel op tot een ‘rationele houding’ – lees: het terugdraaien van de Europese sancties. Als de EU handel van ‘misverstanden’ over China’s Xinjiang-beleid weet te scheiden, heeft het verdrag volgens hen een overlevingskans, omdat formele Chinese economische strafmaatregelen tegen de EU tot dusver zijn uitgebleven.

Die formule van verleiding via handel en onderhuidse dreigementen is Brussel voorlopig niet te verkopen, zo te horen aan de bedremmelde manier waarop EU-buitenlandchef Josep Borell zei dat de Chinese vergeldingsmaatregelen ‘een nieuwe sfeer, een nieuwe situatie’ hebben geschapen.

Meer over