'Chinees bewind valt binnen paar jaar'

Een van de bekendste Chinese dissidenten, WEI JINGSHENG, raadt koningin Beatrix ten sterkste af nu naar China te reizen. Het Westen reageert te lauw op de schending van de mensenrechten....

HET tijdstip van het bezoek van koningin Beatrix is 'uiterst ongelukkig', meent Wei Jingsheng (48), 'want de onderdrukking in China is het laatste half jaar sterk toegenomen. Zo'n bezoek zou wel eens verkeerd begrepen kunnen worden.' Maar als de koningin toch gaat, laat zij dan duidelijk de schending van de mensenrechten veroordelen.

Aan de vooravond van het staatsbezoek dat koningin Beatrix aan China brengt, geeft Wei Jingsheng, de dissident die in 1997 na achttien jaar gevangenschap door de Chinese autoriteiten is verbannen, de Nederlandse regering enige adviezen. Op eigen initiatief, maar gastvrij ontvangen door Amnesty International, is hij in Nederland om aandacht te vragen voor de strijd voor een vrijer en democratischer China.

Nederland heeft nogal geschutterd met zijn positiebepaling ten opzichte van China. In 1997 poogde Nederland als voorzitter van de Europese Unie een resolutie tegen China in te dienen bij de VN-commissie voor de mensenrechten. Deze poging mislukte en werd bovendien door de Chinezen afgestraft met het afgelasten van een Nederlandse handelsmissie naar China.

Het volgende jaar achtte Nederland de mensenrechtensituatie zodanig verbeterd dat een resolutie niet meer nodig was. De handelsmissie reisde alsnog af. Wei constateerde destijds verdrietig dat Nederland 'zijn principes van menselijkheid heeft verkocht voor enkele orders'.

Wei Jingsheng baarde in 1978 en 1979 opzien met pamfletten op de 'Muur van de Democratie' in Peking. Daarin pleitte hij voor afschaffing van de alleenheerschappij van de communistische partij. In het laatste epistel viel hij de toenmalige partijleider Deng Xiaoping aan. Dat kwam hem op vijftien jaar cel te staan.

In september 1993 werd Wei vervroegd vrijgelaten. China wilde de internationale gemeenschap gunstig stemmen om de Olympische Spelen van 2000 binnen te halen. Het hielp niet en Wei zette z'n activiteiten voor democratie en mensenrechten onverdroten voort, zodat hij in april 1994 opnieuw achter slot en grendel werd gezet. In de gevangenis ging Wei's gezondheid zo sterk achteruit dat hij uiteindelijk het 'aanbod' van verbanning aanvaardde.

Vanuit de Verenigde Staten is Wei Jingsheng nu zegsman van de Chinese Overzeese Democratische Beweging. Hij beklaagt zich over het gebrek aan internationale steun voor de beweging voor democratie in China. Wei hoopt dat de VN-mensenrechtencommissie, die eind maart in Genève weer bijeenkomt, dit keer wel duidelijk stelling zal nemen tegen de Chinese mensenrechtenschendingen.

Daarnaast is Wei voorstander van het instellen van economische sancties tegen China. 'Natuurlijk zal de Chinese bevolking daaronder lijden, maar ik denk dat het die prijs waard is om fundamentele rechten te verwerven.' Economische sancties zullen effectief zijn, denkt Wei, want 'internationale handelsbetrekkingen zijn een conditio sine qua non voor het voortbestaan van het Chinese regime.' In het bijzonder de wapenhandel met China zou het doelwit van sancties moeten zijn.

Maar erg optimistisch is Wei niet dat het zo ver zal komen. 'De regeringen van westerse landen tonen zich niet erg besluitvaardig. Het lijkt wel of ze bang zijn voor de Chinese communisten.'

Toch denkt Wei dat het bewind van de Chinese communisten zijn langste tijd heeft gehad. Deze verwachting komt vooral voort uit de toename van het verzet in China zelf. Dat verzet is volgens Wei aan de orde van de dag. De laatste twee jaar zijn er steeds vaker onlusten. Volgens statistieken van de Chinese communisten, 'die misschien niet zo betrouwbaar zijn', zijn er jaarlijks dertigduizend stakingen, demonstraties en andere onlusten.

Eind vorig jaar heeft de Chinese communistische partij besloten dat het verzet hard moet worden onderdrukt. Vele dissidenten en uitgevers zijn sindsdien opgepakt. Ook de onderdrukking van het verzet van arbeiders en boeren is geïntensiveerd.

'Het communistische regime valt binnen enkele jaren', denkt Wei, 'maar het is nog maar de vraag of er dan een democratie ontstaat. De democratische beweging is nog niet sterk genoeg.' Wei wijst erop dat er ook 'andere krachten' actief zijn. 'Er zijn allerlei clubs onder arbeiders, boeren en intellectuelen die zeggen dat ze democratie willen, maar daarmee hetzelfde bedoelen als de communisten. '

En in de communistische partij zijn er velen die weliswaar tegen de welig tierende corruptie zijn, maar ook tegen een westerse democratie. 'Het kan dus uitlopen op een nieuwe dictatuur.' In China is sprake van een sterke nationalistische en imperialistische traditie. Het is volgens Wei Jingsheng niet voor niets dat films over Chinese keizers en keizerrijken zo populair zijn.

Meer over