Analyse

China verstevigt controle op onderwijs: verbod op buitenschoolse bijlessen

Onderwijzend China kijkt terug op een schokkende week, sinds het kabinet afgelopen zaterdag de commerciële educatieve sector nagenoeg de nek heeft omgedraaid. Een verbod op bijna alle buitenschoolse bijlessen zet de banen van miljoenen leerkrachten op de tocht. Wat zit er achter deze ingreep?

Ouders en leerlingen bij een privéonderneming voor naschoolse bijlessen in Beijing. De overheid heeft dergelijke instellingen onlangs tal van beperkingen opgelegd.  Beeld AFP
Ouders en leerlingen bij een privéonderneming voor naschoolse bijlessen in Beijing. De overheid heeft dergelijke instellingen onlangs tal van beperkingen opgelegd.Beeld AFP

Laat dat kind toch eens uitslapen, denkt wiskundeleraar Zhao bij het zien van de slaperige koppies in zijn bijlesklasje voor basisscholieren. ‘Ze hebben zoveel bijlessen, dat ze in het weekeinde vroeger moeten opstaan dan op schooldagen. Dan worden ze van de ene naar de andere leraar gesleept. ’s Avonds hebben ze les online. En ik maar proberen die kleintjes voor wiskunde te interesseren.’

Zhao is een van de tien miljoen werknemers in de commerciële Chinese bijlesindustrie. Een veelbelovende groeisector, tot het Chinese kabinet zaterdag nieuwe regels voor de onderwijssector instelde.

Dubbele reductie

Het razend populaire fenomeen van buitenschoolse bijlessen in ‘kernvakken’ – alles wat niet valt onder sport of hobby – is verboden. Dat noemt de Chinese president Xi Jinping ‘de dubbele reductie’: hij wil minder huiswerk op openbare staatsscholen en geen naschoolse bijlessen door privéscholen. ‘Misschien richt ik me voortaan op kinderopvang, dat schijnt nog te mogen’, aldus Zhao.

De meeste Chinese kinderen gaan naar openbare staatsscholen. Na schooltijd laten ze zich met particulier onderwijs bijspijkeren. Van cursussen robots bouwen tot buitenlanders die Engelse les geven: de buitenschoolse onderwijsindustrie is stevig uitgedijd, van 400 duizend commerciële onderwijsinstellingen in 2018 tot 700 duizend dit jaar. In deze sector gaat 120 miljard dollar om (ruim 100 miljard euro). Het kapitaal komt van investeerders – dertien commerciële onderwijsaanbieders zijn beursgenoteerd in China of buiten de grens.

Vandaar dat markten geschokt reageerden toen bleek dat aanbieders van buitenschools onderwijs zich van Xi moeten omvormen tot organisaties zonder winstoogmerk. Een beursgang is al helemaal verboden.

De ingreep komt niet uit de lucht vallen: alle signalen waren er, in de vorm van vage uitspraken van Xi. Die roept jongeren al langer op bijtijds naar bed te gaan. Toen hij in juni zei dat de private onderwijssector zich niet op het domein van staatsscholen mogen begeven, was duidelijk dat er grote veranderingen op til waren.

Staatsscholen

‘Xi geeft staatsscholen hun leidende rol terug. Dat is hard nodig, want de commerciële sector heeft alle goede leerkrachten opgeslokt met salarissen die tien keer zo hoog zijn als op staatsscholen. Die hoge salarissen betekenen echter nog geen goed onderwijs.’

Aan het woord is Lisa Zhang (31), die tot voor kort voor een commercieel onderwijsbedrijf lesmethoden ontwikkelde. Ze nam ontslag uit frustratie, zegt ze. ‘Een leermethode is als een bloem: er is geduld nodig om die tot bloei te brengen. Maar kapitaal heeft geen geduld, de ouders van mijn leerlingen ook niet. Ik was klaar met die cultuur van prestatiedrang en winstbejag.’

Tweede woningen in wijken met de beste scholen zijn in China soms, via het woonadres, de toegang tot goede peuteropvang. Beeld Zhang Peng / Getty
Tweede woningen in wijken met de beste scholen zijn in China soms, via het woonadres, de toegang tot goede peuteropvang.Beeld Zhang Peng / Getty

Ouders betalen grif voor ieder piepklein kansje op een voorsprong voor hun kind. In de meritocratische Chinese cultuur hebben alleen de grootste uitblinkers kans zich op te werken. Met 1,4 miljard inwoners die dat proberen is de hele samenleving doordrenkt met wedijver. Al tijdens de zwangerschap begint de jacht op een tweede woning in wijken met de beste scholen, omdat dat woonadres een plekje op een goede peuteropvang garandeert. Op de basisschool wordt het menens: met forse druk en dure bijlessen worden kinderen naar het allesbeslissende toelatingsexamen voor de universiteit gejaagd.

Ratrace

De onderwijsindustrie speelt met agressieve wervingsmethodes vol valse beloften in op die ratrace. Zo’n 40 procent van de Chinezen pompt 20 tot 30 procent van hun inkomen in onderwijs. Naast huisvesting en medische zorg hoort onderwijs bij de ‘drie bergen’ die Chinezen beperken in hun consumptiegedrag, terwijl de economie het moet hebben van de aanschaf van auto’s en vakanties.

Xi heeft meer consumptie nodig én meer kinderen, met het oog op de demografische crisis die is ontstaan door decennia van eenkindbeleid. In een poging het lage geboortecijfer op te krikken, zijn onlangs de beperkingen opgeheven. Chinezen mogen nu drie kinderen hebben. Alleen hebben ze daar weinig zin in, omdat ze voor één kind al krom moeten liggen.

Neem buitenschoolse bijlessen in Beijing: gemiddeld kosten die 40 duizend euro per jaar. Wie drie keer het gemiddeld besteedbare inkomen in de hoofdstad uitgeeft aan bijles, wil resultaat zien in de vorm van hoge cijfers, zegt Lisa Zheng. ‘Kinderen stimuleren kritisch te denken, leerlingen normen en waarden bijbrengen, er goede mensen van maken: dat is ook een belangrijke onderwijstaak; maar daar is geen interesse voor, omdat de resultaten niet meetbaar zijn.’

Wijsgeren

Boven alles wordt Xi gemotiveerd door politiek, en dan zijn die privéscholen hem een doorn in het oog. Om zich van de concurrentie te onderscheiden, schermen commerciële onderwijsinstellingen met als superieur aangeprezen buitenlandse leermethoden of karaktervormend gedachtengoed van antieke Chinese wijsgeren, terwijl Xi al in 2017 heeft bevolen dat de communistische partij leidend is – juist in het onderwijs.

‘Ideologische vorming is een taak voor het onderwijs, dat kinderen tot goede staatsburgers maakt. De jeugd is blijkbaar nog niet patriottisch genoeg; dus mogen jonge kinderen niet meer in aanraking komen met buitenlandse invloeden en zijn buitenlandse lesmethoden en leerkrachten verboden’, zegt wiskundeleraar Zhao, die vanwege de gevoeligheid van het onderwerp een andere naam gebruikt. Ook met oog op de toekomst, als er een zwarte markt voor bijlessen ontstaat. ‘Zolang er ouders zijn, is er vraag naar leraren’, aldus Zhao.

Dat denken de onderwijsautoriteiten ook, vandaar dat het nieuwe beleid is gelanceerd met een negen maanden durende strafcampagne. Wie illegaal bijles geeft, raakt zijn onderwijsbevoegdheid kwijt. De eerste leraar is al betrapt bij ondergrondse bijlessen in een villa, voor een tarief van 130 euro per sessie.

Meer over