ReportageChinees coronavaccin

China stelt gretig coronavaccins beschikbaar, maar het volk is kritisch

Op een beurs in Beijing toont Sinovac het vaccin dat het farmaceutisch bedrijf heeft ontwikkeld.Beeld Reuters

Steeds meer Chinezen komen in aanmerking om onder het mom van ‘noodgebruik’ te worden gevaccineerd tegen het coronavirus. Het volk is echter sceptisch, en ook buitenlandse experts zijn nog lang niet overtuigd.

Toen Liu Ziyuan vorige week een aanbod kreeg om zich tegen het coronavirus te vaccineren, stond hij aanvankelijk niet te springen. De Chinese steward vliegt enkel binnenlands en in China zijn er amper nog besmettingen, dus hij zag er het nut niet van in. Maar omdat zijn ouders aandrongen, bezorgd over zijn contact met passagiers uit alle windstreken, ging hij overstag. Terwijl de rest van de wereld nog minstens maanden moet wachten, krijgt Liu eerdaags zijn inenting.

‘Ik had eerst bedenkingen’, zegt Liu (24) aan de telefoon. Hij werkt voor China Southern Airlines, met standplaats in de Zuid-Chinese stad Guangzhou. ‘Dit vaccin is nog in ontwikkeling en ik maakte me wat zorgen over bijwerkingen. Maar mijn ouders zeiden dat het allemaal goed uitgezocht is. Zelf denk ik ook: als ze dit vaccin al aan zo veel mensen geven, zou het geen probleem moeten zijn.’

Het onderzoek naar het vaccin dat Liu en andere Chinezen dezer dagen krijgen, is nog niet afgerond. Onder het mom van ‘noodgebruik’ worden vaccins sinds juni toegediend aan militairen en werknemers van staatsbedrijven die vaak in het buitenland komen. Sinds juli zijn daar douanebeambten en zorgmedewerkers bijgekomen, en sinds deze maand luchtvaartpersoneel en werknemers van vaccinbedrijven. Chinese diplomaten in het buitenland zouden de volgende zijn.

Hoeveel Chinezen al gevaccineerd zijn, is onbekend. Volgens Sinovac, een van de drie Chinese producenten die toestemming kregen voor noodgebruik, zijn het er tienduizenden. Deze herfst volgen de medewerkers van voedselmarkten, transportbedrijven en de dienstverlenende sector. ‘Het doel is om eerst een immuniteitsbarrière op te bouwen onder speciale groepen in de bevolking’, aldus Zheng Zhongwei, hoofd van het vaccinatieprogramma, op de Chinese staatstelevisie.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Bijwerkingen

Het noodgebruikprogramma is tekenend voor de gretigheid waarmee China zich in de race naar een coronavaccin heeft gestort. Van de acht vaccinkandidaten die wereldwijd in de derde fase van het onderzoek zitten, zijn er vier Chinees. In die fase worden de vaccins op tienduizenden mensen getest. Volgens de producenten zijn de resultaten van de eerste en tweede fase zo veelbelovend dat het noodgebruik prima te verantwoorden is. De mogelijke bijwerkingen zouden licht zijn.

Experts zijn veel kritischer. ‘Het punt is dat je niet weet of deze vaccins werkzaam zijn’, zegt Ton de Boer, voorzitter van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen in Nederland. Uit de eerste testresultaten blijkt dat de vaccins antistoffen opwekken, maar dat geeft geen garantie dat ze tot minder infecties leiden. Het afweermechanisme tegen covid-19 wordt nog volop onderzocht, en naast antistoffen zouden ook zogenoemde T-cellen een rol kunnen spelen.

Zou je ook kunnen zeggen: baat het niet, dan schaadt het niet? In de eerste testfases werd immers de veiligheid van de vaccins getest en kwamen enkel lichte bijwerkingen aan het licht. ‘Maar dat is gebaseerd op heel beperkte aantallen’, aldus De Boer. ‘Voor je een vaccin breed uitrolt, wil je die veiligheid bij duizenden mensen bestuderen. Dat kan alleen in een grootschalig onderzoek met een placebogroep.’

Scepsis

Ook onder de Chinese bevolking heerst scepsis. Dat het land de afgelopen jaren enkele schandalen rond ondeugdelijke vaccins kende, helpt niet. Het noodgebruik is vrijwillig, volgens Liu hebben de meeste van zijn collega’s voor het aanbod gepast. Een grondmedewerkster van de luchthaven Daxing in Beijing, die anoniem wil blijven, zegt niet als proefkonijn te willen dienen. ‘Zelfs als het vaccin klaar is, zal ik eerst de reacties van andere mensen afwachten voor ik me laat vaccineren.’

Volgens de Chinese vaccinproducenten helpt het noodgebruik om de ontwikkeling van de vaccins te versnellen. Het inenten van tienduizenden mensen zou enorm veel kennis opleveren. ‘Maar dat kun je dan beter in een klinische studie doen’, zegt De Boer. ‘Als je bijvoorbeeld piloten of zorgverleners wil testen, doe dat dan in een studie met een vaccin- en placebogroep. Dat is beter dan zomaar iets geven en achteraf niet weten of het nut heeft gehad.’

Vermoedelijk heeft het noodgebruik ook commerciële redenen: als er meerdere vaccins worden goedgekeurd, willen Chinese bedrijven een voetje voor hebben. Zo onderhandelt producent CanSino nu ook met andere landen, waaronder Pakistan, over noodgebruik. ‘Dat helpt om vertrouwen op te bouwen’, aldus Pierre Morgon, vicepresident van CanSino, in The Wall Street Journal. ‘Als dan aangetoond wordt dat het vaccin werkt, kan dat een accelerator zijn voor toekomstige contracten.’

Niet iedereen zit daarop te wachten. De regering van Papoea-Nieuw-Guinea stuurde half augustus een vliegtuig met werknemers van een Chinees mijnbedrijf terug naar China, omdat 48 van hen gevaccineerd bleken. David Manning, verantwoordelijk voor de bestrijding van de epidemie op de eilandstaat, zei alleen vaccins en gevaccineerden toe te laten die alle ‘tests, protocollen en procedures’ hebben doorlopen, en daarbij geen enkel risico te willen nemen.

Ook in Nederland verwacht De Boer geen noodgebruik van het coronavirus. Wettelijk gezien kan de minister van Volksgezondheid een ontheffing voor noodgebruik afgeven, maar alleen in ernstige omstandigheden. ‘Het aantal ziekenhuisopnames en ic-opnames is op dit moment stabiel’, zegt De Boer. ‘Dus denk ik dat we netjes de resultaten van de derde fase moeten afwachten. We zullen die snel beoordelen, met extra mankracht, maar we snijden geen bochten af.’

Meer over coronavaccins

Onderzoek Oxfordvaccin tijdelijk gestaakt wegens ziek proefpersoon. Wat nu?
Het onderzoek naar het ‘Oxfordvaccin’ tegen corona is gepauzeerd nadat een proefpersoon volgens bronnen gedeeltelijk verlamd is geraakt. Farmaceut AstraZeneca noemt het een ‘routineactie’, maar verontrustend nieuws is het wel degelijk. De stand van zaken, aan de hand van vier vragen.

Opeens zijn er meerdere vaccins in zicht. Maar hoe veilig zijn die?
De ontwikkeling van vaccins tegen corona gaat zo voorspoedig dat we de eerste misschien dit jaar al mogen verwachten, klonk het deze week uit meerdere kelen. Zou het? En is dat nog wel een beetje veilig?

Bijwerkingen, haast en complottheoriën: reden genoeg om geen proefpersoon te willen zijn, maar Jeroen staat te trappelen
‘Hier heb ik een half jaar op gewacht.’ Jeroen Stahlecker (43) is een van de aspirant-proefpersonen die zich hebben aangemeld voor het eerste Nederlandse patiëntenonderzoek naar een coronavaccin. 

Meer over