Nieuws

China hervat deportaties Noord-Koreanen; Pyongyang opent voor de gelegenheid de grens

China heeft deze week voor het eerst sinds de pandemie weer Noord-Koreanen gedeporteerd. Het gaat om zo’n vijftig Noord-Koreanen, van wie sommigen al twee jaar vast zaten in Chinese gevangenissen. Hun deportatie is opmerkelijk, omdat Noord-Korea uit angst voor covid-19 de grenzen juist zo veel mogelijk gesloten houdt.

Een Noord-Koreaanse soldaat patrouilleert langs de grensrivier bij de stad Sinuiju. Beeld AP
Een Noord-Koreaanse soldaat patrouilleert langs de grensrivier bij de stad Sinuiju.Beeld AP

‘Dat er toch gedeporteerd wordt, verbaast me. Noord-Korea is zo beducht dat met buitenlanders het virus binnenkomt, dat grenswachters instructies hebben te schieten op alles wat leeft en de lijken wegens besmettingsgevaar in brand te steken. Waarom zouden ze wel vijftig overlopers terug willen?’ aldus Korea-kenner Remco Breuker van de Universiteit van Leiden.

Noord-Korea sloot in het begin van de pandemie in 2020 de grenzen. Heel sporadisch gaan ze beperkt open, bijvoorbeeld voor Chinese goederentransporten. Toen op 14 juli de grens bij het Chinese handelsstadje Dandong even open mocht, werden vijftig Noord-Koreanen per bus de grens over gezet. Volgens de Amerikaanse radiozender Radio Free Asia (RFA) zaten er overlopers bij met een redelijk hoog profiel, zoals piloten.

Bezorgdheid

Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch slaat alarm over de deportatie uit bezorgdheid over nog eens 1170 Noord-Koreanen in Chinese gevangenissen, die China op grond van bilaterale verdragen met Noord-Korea zou moeten uitleveren.

Noord-Koreanen die zonder toestemming de gesloten dictatuur verlaten, worden na terugkeer vrijwel zeker gemarteld, opgesloten in strafkampen of geëxecuteerd. Toch nemen ze het risico. Soms komen ze slechts tijdelijk naar China om eten te zoeken, anderen bouwen een marginaal bestaan op in de grensstreek en er zijn ook vluchtelingen die via China naar derde landen willen ontkomen om uiteindelijk in Zuid-Korea asiel aan te vragen.

Ongeacht deze verschillende motieven behandelt China hen als illegale ‘economische migranten’, waarmee het land al decennia zijn verplichtingen aan de Vluchtelingenconventie negeert. Deze praktijken maken de oversteek van de rivieren die de 1352 kilometer lange grens tussen China en Noord-Korea markeren tot een hachelijke onderneming, zeker sinds de afgelopen jaren de voorheen gemakkelijk over te zwemmen grensrivieren aan zowel de Chinese als de Noord-Koreaanse kant met prikkeldraad en hekken zijn afgezet. Ook het aantal grensgevangenissen is uitgebreid. Daarmee hoopte China Pyongyang destijds gunstig te stemmen voor economische samenwerking in de grensstreek, tot op heden een moeizaam proces.

Gekelderd

Kwamen door verscherpte grensbewaking al minder Noord-Koreanen hun land uit, tijdens de pandemie is het aantal gekelderd door de strengere grenscontroles en reisbeperkingen wegens covid-19 in heel Azië. In 2019 vroegen 1047 Noord-Koreanen asiel aan in Zuid-Korea, in 2020 meldden zich volgens het Zuid-Koreaanse ministerie van Hereniging slechts 229 vluchtelingen, en dit jaar tot dusver slechts twee.

Waarom China de deportaties hervat, is Korea-kenner Remco Breuker van de Universiteit van Leiden een raadsel. Zo'n deportatie is een barometer voor de Chinees-Noord-Koreaanse relatie: staat die er goed voor, of wil Beijing iets van Pyongyang voor elkaar krijgen, dan levert China overlopers uit. De afgelopen jaren zijn de betrekkingen verbeterd na ontmoetingen tussen de Noord-Koreaanse en Chinese leiders.

‘Alles aan deze deportatie is a-typisch. Pyongyang is zo beducht op corona dat ik me bijna niet kan voorstellen dat ze vijftig onderdanen uit Chinese gevangenissen, mogelijke besmettingshaarden, terug willen. Dat moeten heel bijzondere mensen zijn,’ aldus Breuker. Om de kwestie nog geheimzinniger te maken: volgens RFA kwam de deportatiebus terug naar China met negentig Chinese expats. Hun aanwezigheid in Noord-Korea is een mysterie, omdat bij wijze van corona-maatregel buitenlanders vorig jaar al uit Noord-Korea weg moesten.

Meer over