Nieuws

Chaos rond renovatie Afsluitdijk compleet: werk aan sluizen wordt gestaakt en opnieuw aanbesteed

Door foute berekeningen van Rijkswaterstaat bleek de renovatie van de spuisluizen in de Afsluitdijk honderden miljoenen extra te gaan kosten. Nu is in het slepende geschil tussen Rijkswaterstaat en de betrokken bouwbedrijven besloten om het werk te staken en de opdracht opnieuw aan te besteden.

Marcel van Lieshout en Jurre van den Berg
Dronefoto van werkzaamheden aan de Afsluitdijk. Beeld ANP
Dronefoto van werkzaamheden aan de Afsluitdijk.Beeld ANP

De overheid neemt bovendien nog eens een verlies van 238 miljoen euro, bovenop een eerdere tegenvaller van 120 miljoen die al eerder werd geïncasseerd.

Dat schrijft minister Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) in een brief die vrijdagavond aan de Tweede Kamer is verstuurd. Die brief zou maandag de Kamer bereiken maar is, mede als gevolg van publicaties door de Volkskrant, eerder geopenbaard.

Uit onderzoek van deze krant en vrijgegeven documenten na een beroep op de Wet Openbaarheid Bestuur bleek dat het werk aan de Afsluitdijk op een financieel debacle uitdraait.

Voor de renovatie, onder meer nodig vanwege zeespiegelstijging en de noodzaak tot meer waterafvoer aan de kant van het IJsselmeer, had het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat oorspronkelijk 550 miljoen euro uitgetrokken. Na blunders in de berekeningen van Rijkswaterstaat bleek al snel dat dat bedrag niet toereikend was.

Vorig jaar meldde toenmalige minister Cora van Nieuwenhuizen dat de werkzaamheden niet alleen minstens twee jaar vertraging oplopen, maar dat de overheid er nog eens 120 miljoen euro extra aan kwijt is. Haar opvolger, partijgenoot Mark Harbers (VVD), schrijft vrijdag aan de Tweede Kamer dat daar nog eens 238 miljoen euro bovenop komt, plus de kosten voor nieuwe spuisluizen, al gauw 100 miljoen euro.

Eind 2025

Het werk aan de spuisluizen, zowel aan Noord-Hollandse als Friese kant van de dijk, wordt namelijk opnieuw aanbesteed, zo schrijft Harbers. ‘Het kunnen afvoeren van water naar de Waddenzee is wel geborgd’, zo voegt hij toe, nu er snel nieuwe opdrachtgevers voor het werk moeten worden gevonden.

Door alle tegenvallers moet het totale budget voor de renovatie van de Afsluitdijk en het 25 jaar onderhouden ervan worden opgehoogd tot ruim 2 miljard euro. Toen de megaklus in 2018 gegund werd aan bouwconsortium Levvel (BAM, Van Oord, Rebel), was de raming dat 921 miljoen genoeg zou zijn.

Harbers schrijft aan de Tweede Kamer dat de werkzaamheden van de bouwers die nu bezig zijn met de dijk – het consortium Levvel – als ‘voorzien’ eind 2025 klaar zijn. Zo’n lange duur van werken aan de dijk was jaren geleden in het geheel niet voorspeld. De dijk zou in het jubileumjaar 2022 (dit jaar bestaat de Afsluitdijk 90 jaar) weer helemaal op orde moeten zijn. Al voordat de daadwerkelijke werkzaamheden aan de dijk begonnen, april 2019, wist het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat al dat dit project op een drama ging uitlopen.

Een jaar tevoren waren de foute berekeningen door de ooit onaantastbare dienst Rijkswaterstaat bij toenmalig minister Van Nieuwenhuizen bekend. Dat achterhaalt de Volkskrant na langdurig onderzoek en na langdurige tegenwerking van het ministerie bij een WOB-procedure. Uit dat onderzoek bleek ook dat de Tweede Kamer structureel te laat of onvolledig werd geïnformeerd.

Plenair debat

In zijn brief aan de Tweede Kamer van vrijdagavond blijkt ook opvolger Harbers hardleers. Hij schrijft dat de uitvoering van het werk ‘in 2018 is gestart’. Zelf gaf toenmalig minister Cora van Nieuwenhuizen naar eigen zeggen ‘het startsein’ in april 2019.

Dat politiek Den Haag op scherp stond na publicaties in deze krant bleek eerder op de vrijdag al. Regeringspartij CDA wil een plenair debat over de kwestie. Volgens de partij is er sprake van een ‘patroon’: bij grote infrastructurele projecten maakt de overheid bij het opstellen van het programma van eisen én bij de aanbesteding grote fouten, waarvan bouwers profiteren. De uiteindelijke schade komt altijd voor rekening van de belastingbetaler, zo vreest die partij.

Ook D66, een andere regeringspartij, liet zich vrijdag in dergelijke bewoordingen uit, in reactie op publicaties van deze krant. De grootste regeringspartij, de VVD, wil pas na bestudering van de brief van Harbers reageren.

Dat de grootste financiële aderlating voor de overheid is, bleek vrijdag ook uit de reactie van BAM. De bouwer, die samen met maritiem aannemer Van Oord drie jaar steggelde met Rijkswaterstaat over de meerkosten, spreekt nu van een ‘constructieve dialoog’. Extra financiële schade lijdt de beursgenoteerde onderneming niet, stelt het bedrijf aandeelhouders gerust.

Overigens zijn partijen er nog niet helemaal uit. Over een bedrag van 87 miljoen euro bestaat nog een geschil. Hierover zal een Commissie van Deskundigen het pleit beslechten, waarschijnlijk pas volgend jaar. Een dergelijke geschillenprocedure werd vorig jaar al door Harbers’ voorganger Cora van Nieuwenhuizen aangekondigd, maar die bleek niet in gang gezet.

Meer over