Chaos Bolivia kan uitmonden in burgeroorlog

Als de afgetreden president Mesa wordt opgevolgd door een vertegenwoordiger van de elite, zal de chaos verder groeien in Bolivia....

Van onze correspondent Cees Zoon

President Carlos Mesa van Bolivia heeft er de brui aan gegeven en deze keer lijkt zijn aftreden definitief. Het vertrek van de president die niet regeerde maar slechts de ene na de andere brand probeerde te blussen, betekent echter niet het einde van de chaos in het straatarme Zuid-Amerikaanse land.

De politici van de traditionele partijen hebben het vertrek van de partijloze Mesa aangegrepen voor een poging hun verloren machtspositie te heroveren. Grondwettelijk is Senaatsvoorzitter Hormando Vaca Diez de eerste in lijn om Mesa op te volgen. Maar Evo Morales, leider van de linkse politieke oppositie en van de massabetogingen op straat, voorspelt dat in dat geval de situatie levensgevaarlijk zal worden.

De opstandige groepen die het dagelijks leven in Bolivia al maandenlang platleggen, spreken van een poging tot een ‘institutionele staatsgreep’. De Beweging van Revolutionair Links (MIR) van Vaca en de Nationalistisch Revolutionaire Beweging (MNR) van de anderhalf jaar geleden afgezette ex-president Sanchez de Losada – ondanks hun bombastische namen gewoon rechtse partijen – zien een mooie kans de macht die zij verspeelden bij de volksopstand van eind 2003 terug te krijgen.

In Bolivia lijken de politici en de bevolking op verschillende planeten te leven. ‘Hoe is het mogelijk dat de corrupte lieden terugkeren aan de macht?’, vraagt Morales zich af.

Zelfs de vertrekkende Mesa vroeg Vaca af te zien van zijn grondwettelijk recht en af te treden. Vaca is de vertegenwoordiger van de rijke blanken in de provincie Santa Cruz, wier wens van meer autonomie een van de hoofdoorzaken van de massale mobilisatie is. Als enige oplossing ziet zowel Mesa als Morales het interim-presidentschap van Eduardo Rodriguez, de voorzitter van het Hooggerechtshof die vervroegde verkiezingen moet uitschrijven.

In de persoon van Mesa is opnieuw een Zuid-Amerikaanse president bezweken onder de volksprotesten. In april gebeurde het nog met Lucio Gutierrez in Ecuador, in Bolivia zelf moest anderhalf jaar geleden Sanchez de Losada vluchten, en in 2001 voerde Argentinië een treurspel op met vier presidenten in ruim een week tijd. De democratie blijft een zwak systeem in de regio.

Tegelijk is in Bolivia de indiaanse meerderheid van de bevolking de afgelopen jaren sterk geradicaliseerd. Zij beschuldigt niet zonder reden de kleine blanke minderheid ervan altijd de dienst te hebben uitgemaakt en de Quechua- en Aymara-indianen tot blijvende armoede te veroordelen. De nationalisatie van de enorme gasvoorraden van Bolivia, zeggen de demagogische leiders, zal leiden tot een betere verdeling van de rijkdom.

Sommigen, zoals de voorzitter van het machtige vakverbond COB, lonken zelfs naar het leger, dat in actie zou moeten komen om het land te redden. Bolivia geniet de twijfelachtige eer wereldrecordhouder staatsgrepen te zijn.

Evo Morales heeft zijn aanhang al opgeroepen ‘comités van zelfverdediging’ te vormen. Een gevaarlijke stap, die het begin van het opzetten van gewapende milities kan zijn. Omdat ook in de provincie Santa Cruz, die autonomie nastreeft, groepen zich aan het ingraven zijn, is het niet ondenkbaar dat de chaos in Bolivia ontaard in een regelrechte burgeroorlog.

Meer over