AchtergrondAanpak tweede golf

Centraal-Europa beteugelt het coronavirus niet zo goed als in het voorjaar

Centraal-Europa worstelt met een tweede golf. Gezien het aantal besmettingen lijkt de succesvolle bestrijding van het coronavirus in het voorjaar zich niet te herhalen.

In de Tsjechische hoofdstad Praag doet een klant van een café buiten een bestelling. Sinds woensdag zijn alle horeca gesloten vanwege een oplopend aantal coronabesmettingen in het land.Beeld Getty Images

Op 30 juni was het feest in Praag. Op de beroemde Karelsbrug verzamelden zich zo’n tweeduizend mensen voor een banket aan een vijfhonderd meter lange tafel, om te vieren dat de laatste coronarestricties waren opgeheven. Het kleine Centraal-Europese land met 10,7 miljoen inwoners had de eerste golf goed doorstaan. Het aantal besmettingen piekte kort in april maar bleef daarna stabiel en laag, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het westen van Europa.

Afgelopen woensdag sloot Tsjechië horeca en scholen. Het land is al twee weken koploper besmettingen in Europa. Elk landsdeel kleurt dieprood op de coronakaart van het European Centre for Disease Prevention and Control. Bijna de helft van het totale aantal Tsjechische coronabesmettingen werd de afgelopen twee weken gemeld. Het contrast met dit voorjaar is ‘schokkend’, vindt Olga Löblová, politicoloog aan de Universiteit van Cambridge en gespecialiseerd in zorgbeleid.

Was het succes deze lente een kwestie van geluk of van beleid? Löblová denkt beide. Het virus kwam vermoedelijk later aan in Centraal-Europa dan in bijvoorbeeld Italië en Nederland. ‘Maar destijds heeft ook de overheid in deze landen geen seconde verspild.’ In maart was er in de gehele regio (Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Roemenië en Bulgarije) een lockdown.

Gedurende de zomer liep het aantal besmettingen echter weer op en overheden zijn terughoudend geweest om bepaalde maatregelen te blijven handhaven of opnieuw in te voeren, stelt Löblová. Een voorstel om weer mondkapjes te gaan dragen werd in augustus bijvoorbeeld geblokkeerd door premier Andrej Babiš. Dat terwijl aan het begin van de pandemie het mondkapje nog een van de symbolen van het succes in landen als Tsjechië en Slowakije was. 

Chaotisch

Sinds de eerste golf is in Tsjechië ‘zowel de communicatie als het beleid van de overheid onduidelijk en chaotisch geweest’. Transparante besluitvorming ontbreekt, terwijl heldere communicatie uiterst belangrijk is om draagkracht voor maatregelen te creëren, aldus Löblová. Door de optimistisch stemmende statistieken van begin dit jaar voelt de dreiging in Centraal-Europese landen minder acuut en voelt de harde eerste lockdown achteraf overdreven.

Maar die dreiging is er wel degelijk, zei deze week bijvoorbeeld Jacek Jaśkowiak, burgemeester van de grote Poolse stad Poznań. ‘Aan het einde van deze maand zullen de meeste mensen iemand kennen die aan corona is overleden’, voorspelde hij in een interview met de krant Gazeta Wyborcza. De oorzaak? De Poolse regering en haar zwalkende beleid, aldus Jaśkowiak.

Toen Tsjechië deze week besloot tot een gedeeltelijke lockdown, werd het overheidsbeleid in Polen, het grootste land van de regio, vooralsnog gekenmerkt door terughoudendheid. Terwijl het aantal besmettingen alsmaar steeg en er iedere dag een nieuw record werd gebroken, bleven maatregelen uit. Wel geldt er sinds vorige week zaterdag een mondkapjesplicht op straat. Uiteindelijk kondigde premier Mateusz Morawiecki donderdagmiddag verdere maatregelen aan: mensen moeten zoveel mogelijk thuis werken, ouderen worden geadviseerd zich te isoleren en de openingstijden van horeca worden aan banden gelegd. Het land gaat niet volledig op slot. ‘Wij willen zowel de economie als het leven van onze burgers verdedigen’, zei Morawiecki bij een persconferentie.

Een teststraat in Praag.Beeld AFP

Slapen

De maatregelen volgen een volle week na een persconferentie waarbij de Poolse minister van Volksgezondheid al toegaf dat het virus ‘niet meer onder controle’ was. De regering had de rap stijgende hoeveelheid besmettingen niet zien aankomen, aldus de minister. Maar volgens Maria Gańczak, professor epidemiologie en infectieziektes aan de universiteit van Zielona Góra, waren de aanwijzingen voor de tweede golf er allang. ‘Statistieken en prognoses deze zomer, waarin werd gewaarschuwd voor een stijging van het aantal besmettingen, zijn genegeerd. De overheid heeft zitten slapen.’ 

Testen is belangrijk, zegt Gańczak, maar sinds begin september worden er nog alleen maar mensen met symptomen getest. Daardoor ontstaat een blinde vlek van mogelijke asymptomatische patiënten die niet in quarantaine zitten. ‘We hebben geen zicht op het virus.’ Ook het intensieve contactonderzoek dat een belangrijke rol speelde bij het bestrijden van grote virusuitbraken in het voorjaar is afgeschaald.

De versoepeling van de maatregelen in Polen viel samen met de verkiezingscampagne. Een slechte naleving van de regels was toen ook te zien. Op 1 juli verklaarde premier Mateusz Morawiecki tijdens een campagnebijeenkomst dat het ‘virus op zijn retour is’ en mensen niet bang hoefden te zijn. Hij riep mensen op alsnog te gaan stemmen, ook senioren. ‘Zulke ongefundeerde uitspraken, zonder kennis van de werkelijke epidemiologische situatie, zijn onverantwoord,’ zegt Gańczak. 

Tekort aan verpleegkundigen

In Polen is net als in andere landen de vrees voor economische schade door een lockdown groot. Maar het zorgstelsel piept en kraakt onder de druk van nieuwe coronapatiënten, net als elders in Centraal-Europa. De zorg in de regio krijgt structureel te weinig financiële steun van de overheid, zegt Löblóva. Zo is er een tekort aan verpleegkundigen.

De Poolse overheid benadrukt dat er voldoende bedden zijn, maar dat gaat om het totale aantal in het grote land. Op een grote plaatselijke uitbraak lijken de ziekenhuizen niet bedacht. Een anesthesist van een Warschaus ziekenhuis luidde onlangs de noodklok in een bericht op Facebook, waarin hij de statistieken van de overheid ‘fictie’ noemde. Volgens hem is er nu al geen plek meer voor coronapatiënten.

Ook in andere landen in Centraal-Europa zijn er signalen dat de zorg bedolven dreigt te raken onder het virus, zegt Löblóva. ‘Precies de reden waarom er in het voorjaar zo resoluut werd gereageerd.’

Lees verder

Supersnelle blaastest voor corona moet maatschappij weer op gang brengen
Wie volgende maand naar de teststraat gaat voor een coronatest, krijgt bij de ingang wellicht eerst een blaasproef. Een in Nederland ontwikkelde ademmeter kan bij ongeveer driekwart van de bezoekers direct zeggen dat ze geen covid hebben, als ruwe voorselectie bij de teststraat.

Nederlandse Brit laakt arrogante corona-aanpak: ‘Nederlanders denken: ons kan niets gebeuren’
Doorgeslagen individualisme is de oorzaak van de oplopende coronabesmettingen in Nederland, vindt de Brits-Nederlandse econoom en auteur Ben Coates. ‘Burgers laten zich niet vertellen wat ze moeten doen.’

Meer over