'Celleven in Vorst is onmenselijk'

Als een rechtbank een gedetineerde die klaagt over gebrek aan ruimte in zijn cel gelijk geeft, dan is er iets aan de hand. Afbladderende muren, wc in een hoekje, overbevolking.

VAN ONZE CORRESPONDENTE LEEN VERVAEKE

BRUSSEL - Adel C. is een zware jongen. Een maand geleden werd hij opgepakt op verdenking van diefstal en belandde hij in de gevangenis van Vorst. Maar zelfs zware jongens hebben hun grenzen. C. trok het niet in Vorst en smeekte zijn advocate hem daar weg te halen.

'De overbevolking in Vorst is compleet', zegt zijn advocate Benjamine Bovy. 'Hij zat met drie gevangenen in een cel die voor één persoon was bedoeld. Met twee bedden en nog een matras op de vloer was er nog 1 vierkante meter ruimte per persoon. Het leven is er onmenselijk en vernederend.'

De rechters gaven C. en zijn advocate gelijk. Vorige week oordeelden ze dat de omstandigheden in Vorst in strijd zijn met de Europese Rechten van de Mens, en dat C. naar een andere gevangenis moest worden overgebracht. Een unieke beslissing, die door veel advocaten zal worden aangegrepen om ook hun cliënten uit Vorst weg te halen.

Middeleeuws, dantesk

Al jaren is de gevangenis van Vorst, in het zuiden van Brussel, een probleemgeval. Het vervallen en overbevolkte gebouw wordt middeleeuws genoemd, inhumaan, dantesk. De Belgische overheid geeft de problemen toe, maar zegt machteloos te staan. Gevangenissen bijbouwen gaat nu eenmaal niet zo snel.

Maar na al die jaren lijkt de grens bereikt. Voor het eerst liet een rechter een gedetineerde uit Vorst weghalen, de cipiers voeren sinds vorige maand actie, en de Belgische Liga voor de Mensenrechten veroordeelde de gevangenis als 'mensonwaardig'. Deze week voert het Europese Comité voor de Preventie van Foltering (CPT) een spoedonderzoek in de gevangenis. België riskeert een gepeperd rapport.

'Sinds kort zitten er meer dan 700 gevangenen in Vorst, terwijl we eigenlijk slechts 386 plaatsen hebben', zegt Fabienne Simons, ondervoorzitter van de onafhankelijke toezichtscommissie in Vorst. 'We horen al jaren beloftes, maar er verandert niets. Daarom hebben we het CPT om hulp gevraagd. Er moet iets gebeuren.'

In de publieke opinie luidt het soms dat misdadigers niet zwaar genoeg kunnen boeten, maar dat ligt in Vorst toch anders. 'Dat is nog het ergste', zegt Simons. 'Het gaat hier niet alleen over zware criminelen. Vorst is een arresthuis, hier zitten verdachten in afwachting van hun proces. Daar zitten ook onschuldigen tussen.'

Die verdachten - schuldig of onschuldig - zitten in een gebouw uit 1910, waar in honderd jaar amper iets is veranderd. In de oudste vleugels zijn er geen toiletten in de cel, en doen de gedetineerden hun behoefte in een emmer. De Volkskrant kreeg geen toestemming om de gevangenis te bezoeken, maar in de Belgische media brachten beelden van afgebladderde muren, houten deuren en lege vensterramen, gevuld met karton.

Maar het kan nog erger. In de andere vleugels hokken twee of drie gedetineerden samen - 23 uur per dag - in cellen die voor één persoon zijn bedoeld. Zij hebben wel een toilet, achter een kamerscherm van amper één meter hoog. Sommige mannen houden hun behoefte dagenlang op.

De nieuwste celgenoot krijgt de matras op de vloer, waar je je 's nachts niet helemaal kunt strekken. Door het tekort aan stoelen en tafels zitten de meeste gevangenen de hele dag op hun bed. 'Ze mogen maar een uur per dag naar de binnenplaats', zegt Simons. 'Velen krijgen rugpijn.'

De cipiers hebben lang geprobeerd de boel draaiende te houden, maar kunnen het niet langer aan. 'Ik herinner me nog dat we twaalf jaar geleden onze eerste actie voerden, omdat er toen 450 gevangenen waren', zegt Jürgen Hannon, cipier en vakbondsafgevaardigde. 'Toen was het al moeilijk, maar met 700 kan het echt niet meer.'

Uit protest hebben de cipiers het tempo van het gevangenisleven teruggeschroefd. Officieel hebben de gedetineerden recht op een dagelijks telefoontje, van drie minuten, maar in Vorst kan dat slechts om de dag. Ook het dagelijkse bezoek van familie is niet mogelijk, een douche kan slechts om de drie dagen, en afspraken met sociaal-assistenten en psychologen zijn afgeschaft. Verse lakens en kleren krijgen de gevangenen om de vier weken.

Tot iedereens verbazing blijven de gevangenen redelijk kalm onder de situatie. 'Ze kunnen wel tegen een stootje', zegt Simons. 'Maar als er iets misgaat, lopen de spanningen soms snel op. Iemand die geen bezoek mag ontvangen van zijn vrouw of een cipier die blaft, het kan al te veel zijn.' Volgens velen is het wachten tot de boel een keer ontploft.

Ondanks de kritiek laat de Belgische politiek de situatie al jaren aanslepen. 'Ze doen wat oplapwerk als het echt niet anders kan', zegt Simons. 'Toen de vloer hier vorig jaar inzakte en daar tv-camera's op af kwamen, hebben ze dat wel hersteld. Maar verder doen ze niets. Een gevangene is niet belangrijk, hè. Om het cru te zeggen: een gevangene stemt niet.'

Ontsnappingen en geweld

Vorst maakt bovendien deel uit van een groter probleem. Het hele gevangeniswezen in België is verrot. De overbevolking - zelfs na het huren van een gevangenis in Tilburg - bedraagt gemiddeld 20 procent en er zijn regelmatig ontsnappingen en geweldsincidenten.

Om de druk enigszins te verlichten, worden straffen lager dan drie jaar doorgaans niet uitgevoerd.

De rechters leggen daarom steeds hogere straffen op, waardoor de gevangenissen nog voller raken. En de cipiers houden na elk incident stakingen, waardoor verdachten niet tijdig op hun proces raken en de rechtszaken nog langer duren. Een vicieuze cirkel dus.

De regering stelt veel hoop in de bouw van een nieuwe supergevangenis, tegen 2016, met plaats voor 1.200 gedetineerden.

'Maar die bouwplannen lopen telkens vertraging op en ondertussen doet de regering de moeite niet meer om Vorst op te knappen', zegt Fabienne Simons.

'Als ze dit gebouw van dichtbij zouden bekijken, zouden ze het eigenlijk onbewoonbaar moeten verklaren. Maar ja, waar moeten ze dan met die 700 gevangenen heen?'

undefined

Meer over