CDU heeft Helmut Kohl weer nodig

Dertig jaar geleden trad hij aan als bondskanselier. Na een indrukwekkende carrière viel hij in ongenade bij zijn partij. Maar nu kan die een mascotte wel gebruiken.

De man met het imposante postuur zit in een rolstoel. Het spreken gaat hem moeilijk af, hij is lastig te verstaan. Helmut Kohl, een van de grote staatslieden die Europa in de twintigste eeuw heeft voortgebracht, oogt kwetsbaar bij de zeldzame gelegenheden dat hij nog in het openbaar verschijnt. Duitsland herdenkt dat hij vandaag precies dertig jaar geleden tot bondskanselier werd gekozen.

De broze lichamelijke conditie van de 82-jarige Kohl - geestelijk is hij nog helder - lijkt symbolisch voor de tragiek van zijn indrukwekkende politieke loopbaan. De langstdienende kanselier van Duitsland, die in 1982 aantrad, was een stuwende kracht achter de Europese eenwording. Hij weerstond alle internationale twijfels over de Duitse eenwording en zette de hereniging tussen Oost- en West-Duitsland door. Hij was tevens een van de vaders van de euro. Zijn verdiensten voor het naoorlogse Duitsland worden vergeleken met die van Konrad Adenauer, de vermaarde eerste kanselier van de bondsrepubliek.

Des te treuriger is het dat de ooit zo machtige Kohl zijn carrière beëindigde in vernederende omstandigheden. Kort nadat hij in 1999 de verkiezingen had verloren van Gerhard Schröder, barstte een pijnlijk schandaal los rond illegale donaties. Zijn partij, de CDU, bleek voor miljoenen aan onwettige giften te hebben gestald op bankrekeningen in Zwitserland. Tot de dag van vandaag weigert Kohl te vertellen waar het geld vandaan kwam omdat hij de donateurs geheimhouding had beloofd.

Angela Merkel, als protegé van Kohl na de val van de Muur opgeklommen tot partijsecretaris van de CDU, dwong haar mentor in 2000 uit de politiek te stappen. Verbitterd trok Kohl zich terug uit het publieke leven. De man die samen met wereldleiders als Gorbatsjov, Ronald Reagan en George Bush senior de geschiedenis had vormgegeven, was beschadigd.

Het leek nooit meer goed te komen tussen Merkels CDU en Kohl. Maar vorige week, bij de herdenking van zijn aantreden als kanselier, bleek de partij hem weer in haar armen te hebben gesloten. Tijdens een plechtigheid in het Duits Historisch Museum in Berlijn sprak Merkel haar voorganger in lovende bewoordingen toe. Ze prees hem uitbundig voor zijn leidende rol bij de Europese integratie. Volgens Merkel hebben de Europeanen een groot deel van hun geluk aan Kohl te danken. Het proces van toenadering tussen Merkel en de ex-kanselier was al eerder begonnen: drie jaar geleden bezocht zij hem in zijn woning.

Of de kou tussen de twee helemaal uit de lucht is, blijft de vraag. Bij alle lof voor Kohl verdedigde Merkel haar aanpak van de eurocrisis, die door Kohl is bekritiseerd. Vorig jaar gaf Kohl nog te kennen dat het Europa-beleid van zijn opvolgster getuigt van gebrek aan visie. Kohl verweet Merkel dat Duitsland onder haar leiding een onbetrouwbare partner is geworden.

In de CDU is niet alle kritiek op Kohl verstomd. Ook onder christen-democraten zijn critici die de wortels van de huidige eurocrisis zoeken bij de geboorte van de euro. En dus bij de 'vader van de euro', Helmut Kohl. Hem wordt verweten dat hij de Europese munt te snel wilde invoeren, ook al was duidelijk dat niet alle deelnemende landen zich aan de begrotingsregels zouden houden.

Dat neemt niet weg dat de CDU de levende legende Kohl lijkt te willen inzetten als mascotte. De verzoening met Kohl heeft een belangrijke symbolische waarde en moet eenheid binnen de partij uitstralen. Volgend jaar zijn er verkiezingen en Merkel staat voor de taak de kiezers ervan te overtuigen dat nauwere Europese samenwerking noodzakelijk is voor het overleven van de Europese munt. Bij dat verhaal komt het monument van de Duitse politiek goed van pas.

Niet alleen Kohls politieke bestaan kende dieptepunten. Ook zijn persoonlijke leven werd getekend door tegenslag. Een zware klap kreeg hij te verwerken toen zijn echtgenote Hannelore in 2001 zelfmoord pleegde. De grote, gezette Kohl belandde in een rolstoel nadat hij in 2008 was gevallen en hersenletsel had opgelopen.

In Duitse media wordt volop gespeculeerd over zijn gezondheid en zijn huiselijk leven, dat wordt afgeschermd voor journalisten. Volgens de Süddeutsche Zeitung wordt Kohl door zijn tweede echtgenote min of meer opgesloten in zijn bungalow in de buurt van Ludwigshafen. Een bevriende journalist, Heribert Schwan, deed zelfs een dramatisch beroep op Kohls oude vrienden om hem te 'bevrijden' uit handen van zijn vrouw.

De echtgenote, Maike Kohl-Richter, bepaalt wie haar man te spreken krijgt. De hulpbehoevende Kohl is van haar afhankelijk. Is de oude man een gevangene van zijn vrouw, vroeg Der Spiegel zich af. Er wordt gezegd dat Kohl zich eenzaam voelt en wegkwijnt in zijn rolstoel. De weinigen die hem de laatste tijd hebben bezocht, zeggen dat hij nauwelijks praat. Spreken, dat doet zijn vrouw.

undefined

Meer over