NIEUWSpieter omtzigt

CDA-kopstuk Omtzigt fileert functioneren overheid bij hoorzitting

Het functioneren van de overheid bij de uitvoering van beleid is ondermaats, betoogt CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt tijdens een hoorzitting. ‘De politieke akkoorden zijn volledig dichtgetimmerd, zodat er geen controle op uitvoerbaarheid meer plaatsvindt.’

Pieter Omtzigt tijdens de hoorzitting van de tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Pieter Omtzigt tijdens de hoorzitting van de tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De wetgeving is veel te ingewikkeld geworden, Kamerleden en burgers kennen de wet onvoldoende, de Tweede Kamer heeft te weinig ervaren, gezaghebbende en deskundige leden en de overheid is zo georganiseerd dat niemand verantwoordelijk is voor problemen bij de uitvoering van het beleid. Dit zijn notities uit een analyse van Pieter Omtzigt, lid van de Tweede Kamer voor het CDA, waarin hij het functioneren van de overheid bij het uitvoeren van beleid fileert. 

Omtzigt heeft met SP-collega Renske Leijten naam gemaakt bij het aan de kaak stellen van misstanden bij de uitvoering van de kinderopvangtoeslag. Maandagmiddag werd Omtzigt gehoord door de tijdelijke commissie van de Tweede Kamer die problemen bij de uitvoering van overheidsbeleid onderzoekt. Tevoren heeft hij zijn analyse ingeleverd.

Regeerakkoorden

In die analyse hekelt Omtzigt het functioneren van politiek en overheid op zeven punten. ‘De wetten zijn veel ingewikkelder geworden de afgelopen vijftig jaar. En de politieke akkoorden zijn volledig dichtgetimmerd, zodat er geen controle op uitvoerbaarheid meer plaatsvindt’, is zijn eerste stelling. Hij illustreert dit met de omvang van regeerakkoorden. Het regeerakkoord van 1994 telde 43 pagina’s, het regeerakkoord van 2017 was twee keer zo lang en veel gedetailleerder. ‘Het telde 68 pagina’s van een veel kleiner lettertype en maar liefst 161 maatregelen waarvan heel precies berekend was wat ze moesten opbrengen. Regeringsfracties keuren deze regeerakkoorden doorgaans in een paar uur goed’, schrijft Omtzigt.

‘De regeringspartijen laten elkaar nauwelijks ruimte om naar de uitvoerbaarheid te kijken. Ze dwingen elkaar om de zeer gedetailleerde afspraken nauwgezet na te komen’, stelt Omtzigt. Als voorbeeld noemt hij de overdracht van de jeugdzorg naar de gemeente inclusief de meest complexe vormen. ‘Iedereen kon waarschuwen dat een gemeenteambtenaar van een kleine gemeente geen verstand heeft van de jeugd-GGZ, van intramurale jeugdzorg. Het plan ging gewoon door’, aldus Omtzigt.

Naast regeerakkoorden zijn er ‘maatschappelijke akkoorden’ gekomen, zoals het klimaatakkoord en het pensioenakkoord. ‘Nieuwe regelingen worden achter een onderhandeltafel bedacht. Daar zijn per definitie maar een aantal partijen aanwezig, om de onderhandelingen overzichtelijk te houden. Vervolgens worden de uitkomst van deze onderhandelingen in politiek beton gegoten.’

Ook de complexiteit van wetten moet het bij Omtzigt ontgelden. ‘Weinigen kennen nog het hele stelsel van inkomstenbelasting en toeslagen of de Wet Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten. (...) Ik durf hier gerust te beweren dat er vele Kamerleden zijn die de Wet Inkomstenbelasting en de toeslagen niet goed kennen of begrijpen. Hetzelfde geldt voor de zeer complexe arbeidsongeschiktheidswetgeving. Dat geldt natuurlijk in nog grotere mate voor burgers.’

Koopkrachtplaatjes

De politiek heeft veel aandacht voor krantenartikelen, maar niet voor uitvoerbaarheid van het beleid. Het enige dominante frame is koopkrachtplaatjes, meent Omtzigt. Bijkomend probleem is dat de Tweede Kamer steeds minder ervaren, gezaghebbende en ter zake deskundige Kamerleden heeft. ‘Het duurt gewoon een paar jaar om de regering goed te kunnen controleren’, schrijft Omtzigt verwijzend naar zijn eigen ervaring. Hij zit met een korte onderbreking sinds 2003 in het parlement.

Hij meent ook dat de Staten-Generaal een steeds slechtere informatiepositie heeft. De regering permitteert zich volgens hem een houding die toezicht moeilijk maakt en waarop de Staten-Generaal niet terugvecht. Ook de media moeten het ontgelden. ‘Veel media zijn in Nederland weinig geïnteresseerd in wetgeving, maar wel zeer geïnteresseerd in een leuke podcast of een sappige rel.’

Omtzigt vindt dat de organisatie van het Rijk zo is geworden, dat niemand een probleem hoeft te zien of ziet en dat niemand verantwoordelijk is voor de oplossing. Ambtenaren rouleren van de ene functie naar de andere. ‘Soms droom ik weleens van een ingenieur Lely, die van het begin tot het einde verantwoordelijk was voor de inpoldering’, schrijft Omtzigt. De organisatie wordt ook complex doordat bijvoorbeeld twee ministeries, van Sociale Zaken en Financiën, verantwoordelijk zijn voor kinderopvangtoeslag. ‘Het is namelijk algemeen bekend dat deze twee ministeries niet echt goed samenwerken.’

Meer over