Cashen in tijden van oorlog

Terwijl Saddams troepen Koeweit overmeesteren, is Beursplein 5 het toneel van een miljardenbonanza. Strating Effecten liquideert pakketten aandelen voor de Koeweiti's....

door Jan Meeus

KOEWEIT staat in brand. De puntige Kuwait Tower, hét symbool van de olierijkdom van het emiraat, is kapot geschoten door de Irakese tanks. Donderdagochtend 2 augustus 1990 hebben de troepen van Saddam Hussein totale controle over het oliestaatje.

Terwijl wereldleiders die ochtend over elkaar heen rollen met veroordelingen van Irak, gaat op het statige kantoor van Strating Effecten aan de Amsterdamse Herengracht de telefoon. Jeroen van der Ploeg van Sassoon, de Londense broker van het Kuwait Investment Office, zoekt Adri Strating.

De Koeweiti's willen aandelen verkopen. Véél aandelen. Nu het nog kan. De Britse overheid heeft die ochtend alle Koeweitse banktegoeden al bevroren, om te voorkomen dat het kapitaal in handen valt van Saddam. Nederland is nog niet zo ver. Hier kan nog flink cash worden opgehaald.

Die donderdagmiddag en vrijdagochtend verkopen de handelaren van Strating via Beursplein 5 voor bijna een miljard gulden aan aandelen voor de Koeweiti's. Een miljard gulden: dat is de totale omzet op een gemiddelde beursdag in Amsterdam dat jaar. De jongens van Strating Effecten kwijten zich prima van hun taak. In stilte, zoals het hoort.

Het Kuwait Investment Office (KIO) is een van de meest mysterieuze beleggers ter wereld, met een geschat vermogen van 50 miljard dollar. Het fonds wordt aangestuurd door sjeik Fahad al-Sabah, een neef van de emir. Vanwege die directe band met de emir geniet KIO in de Londense City een bijzondere status. Het garandeert geheimhouding van alle financiële zaken van KIO. Handig in tijden van oorlog.

De Koeweitse miljardenbonanza in 1990 zou ongetwijfeld in de vergetelheid zijn geraakt, als niet een voormalig directeur van Strating Effecten na zijn arrestatie in het grote beursfraude-onderzoek de zaak weer had opgerakeld. Tijdens zijn hechtenis mompelt deze directeur, Dick du C., iets over provisies voor KIO, die via een Zwitserse coderekening zijn gelopen. Du C. moet zich aanstaande maandag tegenover de rechter verantwoorden. De voormalig Strating-directeur wordt ondermeer verdacht van oplichting van het Kuwait Investment Office.

Oplichting? De Koeweiti's waren toch heel tevreden over de diensten van Strating Effecten?

Na dat eerste hectische etmaal keert op vrijdagmiddag 3 augustus de rust terug op het kantoor van Strating. Nadat er voor bijna een miljard aan aandelen is verkocht, vinden de Koeweiti's het best. De verkoop van het pakket is immers in strijd met de Britse sancties. Bovendien sluit het internationale net zich snel. Die vrijdagmiddag stelt ook de Nederlandse regering een speciale sanctiewet in werking: alle tegoeden van Koeweiti's in Nederland worden bevroren. Alleen met specifieke toestemming van de minister van Financiën mogen tegoeden worden uitbetaald.

Die maatregel blijkt effectief. Maandagochtend 6 augustus 1990 komt er een telefoontje binnen bij De Nederlandsche Bank (DNB). Barclays Bank in Amsterdam moet de beurstransacties afwikkelen die Strating Effecten in opdracht van KIO heeft uitgevoerd. Barclays wil van DNB weten of deze transacties wel mogen worden afgehandeld.

Als Jeroen van der Ploeg van KIO te horen krijgt dat de afwikkeling wordt tegengehouden, breekt er een lichte paniek uit bij de Koeweiti's in Londen. 'Dit was heel lastig', verklaart Van der Ploeg later tegenover de Londense beurswaakhond SFA. 'De eerste regel in het effectenvak is dat een transactie pas gedaan is, als de verkoper de aandelen heeft geleverd en de koper heeft betaald.'

Van der Ploeg krijgt het uiteindelijk voor elkaar. Hóe, geeft hij niet prijs. Maar gezien de procedures in de sanctiewet moet de toenmalige minister van Financiën - en huidig premier - Wim Kok toestemming hebben gegeven voor het vrijgeven van de gelden.

Het waarom is niet bekend. Maar vast staat dat de Koeweiti's cash nodig hebben om hun Q8-raffinaderij in de Botlek aan de praat te houden. DNB en Financiën doen er echter tot op de dag van vandaag het zwijgen toe. Net als de Koeweiti's. Hun geld komt in de nazomer van 1990 tenslotte veilig aan bij Lombard Odier, de Zwitserse huisbankier van KIO.

Zes maanden later, begin 1991, neemt Van der Ploeg opnieuw contact op met Strating Effecten. Fondsmanager Paul Peacock van KIO heeft de opdracht gegeven om een deel van de KIO-beleggingen in Frankrijk via Strating Effecten af te gaan handelen. De aandelen worden op de Franse beurs gekocht door een lokale handelaar, Levén Chaussier, en geboekt op een Franse rekening van Strating Effecten.

Strating krijgt vervolgens van Van der Ploeg de opdracht om de aandelen voor een hogere prijs door te verkopen aan Sassoon. Deze commissionair levert de aandelen uiteindelijk aan KIO. Het verschil tussen de aankoopprijs in Frankrijk en de verkoopprijs in Amsterdam wordt via een Zwitserse nummerrekening weggeboekt. Gekke transacties zijn het wel. Maar ja, KIO is nou eenmaal geen gewone klant.

De truc van Van der Ploeg werkt goed. In ruim een jaar tijd roomt hij voor zichzelf en twee collega's twee miljoen pond af, ruim zes miljoen gulden. In het voorjaar blijkt echter dat het hier om een opzetje gaat van Van der Ploeg en zijn twee kornuiten, waar Sassoon niets van zegt te weten. Van der Ploeg wordt ontslagen. De Nederlander slaat vervolgens door als hij als getuige wordt opgeroepen door beurswaakhond SFA.

Na de bekentenis van Strating-directeur Dick du C. bij zijn arrestatie in 1997, raakt officier van justitie Henk de Graaff geïnteresseerd. De regisseur van de grote beursfraudezaak stuurt zijn mensen op onderzoek uit. Dan blijkt dat de afgeroomde winst van de Sassoon-transacties voor Van der Ploeg en Peacock via de Zwitserse coderekening van Dick du C. liep. Ziedaar de link tussen het Kuwait Investment Office en Operatie Clickfonds.

De Graaff doet navraag bij SFA. Het rapport van de Britse beurswaakhond met alle verklaringen van Jeroen van der Ploeg komt boven water. Daaruit blijkt dat Dick du C. als directeur van Strating Effecten de opdrachten uitvoerde die hij van Van der Ploeg kreeg. Niets meer, niets minder. Volgens Van der Ploeg was er ook geen sprake van persoonlijke verrijking door Du C.

De verklaring van Van der Ploeg spoort met de conclusie van het Controlebureau van de Amsterdamse beurs, dat de zaak ook heeft onderzocht. De speurders van de beurs constateerden een ongebruikelijk patroon, maar zien geen reden voor aangifte van strafbare feiten.

De Graaff denkt daar anders over. Hij verdenkt Dick du C. van oplichting van het Kuwait Investment Office. Door de aandelentransacties in Frankrijk via Strating te laten lopen, betaalde KIO meer geld dan noodzakelijk was. En dus heeft Dick du C. meegeholpen aan oplichting van de Koeweiti, concludeert De Graaff.

Er is echter één onbeantwoorde vraag: waarom heeft KIO nooit aangifte gedaan van oplichting? Ook het onderzoek van de Britse beurswaakhond geeft op die vraag geen antwoord. De reden daarvoor is simpel: de Britten hebben het Kuwait Investment Office nooit gehoord. Van Paul Peacock, de KIO-manager die opdracht gaf voor de verdachte transacties, is na zijn ontslag nooit meer iets vernomen.

Dat is gek. Want als De Graaff gelijk heeft, is deze Peacock er met drie miljoen KIO-guldens vandoor. Of is er iets anders aan de hand? Sinds de Golfoorlog is er een stroom van berichten verschenen over de manier waarop het Kuwait Investment Office met zijn miljarden omging. Fraude, geheime off-shore bedrijven, steekpenningen: de KIO-miljarden worden er sinds 1991 regelmatig mee in verband gebracht.

In dat patroon past de miljardentransactie uit augustus 1990 voor de mysterieuze beleggers uit Koeweit . En dus is het niet uitgesloten dat de vreemde transactie via Frankrijk een gecompliceerde beloning was voor bewezen diensten van Van der Ploeg en kornuiten, die geheim moesten blijven.

Want de emir van Koeweit en zijn KIO zijn nu eenmaal geen gewone klanten - handig in tijden van oorlog.

Meer over