Canadezen willen arrogantie regering afstraffen

De Canadezen lijken op het punt te staan een periode van een kwart eeuw politieke stabiliteit aan de kant te zetten en een zeer verdeeld parlement te kiezen....

Van onze buitenlandredacteur Nanda Troost

Een financieel schandaal, een omstreden bezoek aan een priviniek, en een schier onstuitbare zin de arrogantie van de macht af te straffen. Een optelsom van deze drie ingredien maakt in woord duidelijk wat de regerende Canadese Liberals vrezen bij de parlementsverkiezingen van maandag: verlies. En voor politiek-Canada een instabiele toekomst.

Alleen oud-premier Jean Chren is zijn opvolger Paul Martin nog niet althans niet in het openbaar te hulp geschoten tijdens de campagne, die voor de Liberals steeds wanhopiger moet zijn geworden. Zelfs oud-ministers en -staatssecretarissen zijn van stal gehaald in een poging te redden wat er te redden valt. En dan hebben we het over een partij die iets meer dan een half jaar geleden kon rekenen op de steun van de helft van de kiezers.

Hoe het zo mis kon gaan? Allereerst door hschandaal. Nadat de Parti Qucois in 1995 met 49,4 procent nipt het referendum over onafhankelijkheid had verloren in de Franstalige provincie, trok de federale regering miljoenen uit om het Canadese nationaal bewustzijn in Quc te vergroten. Begin dit jaar bleek dat 60 miljoen euro terecht is gekomen bij wat inmiddels wordt aangeduid als 'Liberal-vriendelijke' bedrijven. Martin was destijds minister van Financien ontkent iets van de zaak te weten. Iets meer Canadezen geven inderdaad toenmalig premier Chren (29 procent) de schuld dan dat ze het Martin (22 procent) verwijten. Desalniettemin vindt tweederde van de Canadezen dat Martin er 'iets' van moet hebben geweten. Er komt een onderzoek naar het schandaal, maar dat start pas ruim na de verkiezingen, in september.

Dan is er het onhandigheidje dat de premier wel rechtstreeks kan worden aangewreven. Martin, die zich opwerpt als verdediger van de gratis Canadese gezondheidszorg, heeft zich laten behandelen in een priviniek. 'De premier keurt de praktijk van checkboekgezondheidszorg af en dan blijkt dat hij er zelf aan doet', reageerde Stephen Harper, leider van de Conservatieven en voorstander van een Amerikaanser systeem van geprivatiseerde zorg.

En dan is er het gemak waarmee de Liberals ze zijn sinds 1993 aan de macht dachten dat ze de verkiezingen zouden kunnen winnen. Hoewel Martin, die in december vorig jaar Jean Chren opvolgde, tot november 2005 de tijd had om parlementsverkiezingen uit te schrijven, wilde hij zijn eigen mandaat hebben, onder meer voor het verbeteren van de staatsgezondheidszorg en het bestrijden van de problemen in de grote steden. De steun die hij had is flink geslonken: van de 50 procent is er afhankelijk van de peiling tussen de 35 en 41 procent over. Vooral in de dichtbevolkte provincies Quc en Ontario lijken de Liberals steun te verliezen.

Wat het de Liberals daarbij niet gemakkelijk maakt is dat de Conservatievensinds de vorige verkiezingen de handen ineen hebben geslagen: de Canadian Alliance en de Progressive Conservatives vormen samen de Conservatives. Die nieuwe partij is nu ongeveer even groot als de Liberals, terwijl die op links concurrentie hebben van de New Democratic Party (NDP) die op 17 procent in de peilingen staat.

En dus zetten de partijen de belastingen en de gezondheidszorg in in een poging de gunst van de kiezer te winnen. Canada heeft een belastingverlaging nodig, stelt Conservatieven-voorman Harper. Die plannen kosten 10 miljard euro per jaar. Martin probeert de Conservatieve leider af te schilderen als een rechtse extremist die Canada aan de oorlog in Irak had laten meedoen als hij aan de macht was geweest.

Over belastingverlaging wil Martin geen beloftes doen. 'Kijk naar mijn geschiedenis', stelde hij onlangs. 'En die is dat de belastingen omlaag gingen toen ik minister van Financiwas. Ik wil in de gezondheidszorg investeren.'

Voor columnist Roy MacGregor van dagblad The Globe and Mail is het nog maar de vraag of de kiezers zich laten overtuigen. Hij heeft het over de merkwaardigste verkiezingen ooit. Hij proeft onder de kiezers 'het verlangen om iemand af te straffen'. Daarbij lijken ze zo ver te gaan dat ze daarvoor een periode van 25 jaar van politieke stabiliteit aan de kant willen zetten en een uiterst verdeeld parlement gaan kiezen.

Volgens de laatste peilingen krijgen noch de Liberals noch de Conservatieven zelfs genoeg stemmen om een meerderheidsregering te formeren. Er zal dan een coalitie moeten worden gesmeed of er wordt informelere samenwerking gezocht. 'Dit is geen recept voor een regering die lang in het zadel zit', sombert een Liberal. Oud-politicus en nu politicoloog James Laxer van de York University in Toronto voorspelt: 'Binnen achttien maanden gaan we weer naar de stembus.'

Meer over