Cacaoboer neemt lot in eigen hand

Abrabopa is een coöperatie van Ghanese cacaoboeren. Over twee weken kiezen ze voor het eerst hun eigen bestuur en zullen ze op eigen benen gaan staan.

Als op 20 september vijftienduizend Ghanese cacaoboeren in het voetbalstadion in Secondi-Takoradi een nieuw bestuur hebben gekozen voor hun coöperatie Abrabopa (wat betekent: cacao voor een beter leven), is de weg ingeslagen voor een nieuwe fase voor hun coöperatie. Tot nog toe werd een deel van de bestuurders aangewezen door de oprichters van de coöperatie, onder wie bestuurders van de Nederlands/Ghanese handelsonderneming Wienco. In dat stadion zullen alle bestuurders rechtstreeks worden gekozen.

Dat is een belangrijke stap in de groei naar volwassenheid van de coöperatie. Maar het is ook commercieel van groot belang. De coöperatie wil dolgraag een Fair Trade-certificaat halen, maar die procedure kan pas beginnen als alle bestuursleden democratisch worden gekozen. Daarom zal 20 september een grote dag zijn voor de Ghanese boeren.

Het zal ook een grote dag zijn voor twee mannen die een karig ingericht kantoortje hebben betrokken in een kelder met uitzicht op het Rijksmuseum in Amsterdam. Bibian van Rijckevorsel en Merijn Bruinse gaan met hun cacaohandelsmaatschappij Ascot de cacao van de Ghanese coöperatie verkopen. Amsterdam is een centrum van cacaohandel, maar Ascot is bijzonder: het is de enige cacaohandelaar die voor een belangrijk deel in handen is van de Afrikaanse boeren.

Van Rijckevorsel werkte voor de Rabobank en de grondstoffenhandels Continaf en Facta; Bruinse voor ADM, Rabobank en Continaf. Allebei droomden ze van hun eigen zaak en beiden voelden ze wel iets voor de duurzame handel. 'Toen wij werden benaderd om de verkoop van cacao van Abrobopa voor onze rekening te nemen, besloten we eindelijk te doen wat we toch al wilden: een eigen onderneming opzetten', zegt Bruinse.

Hoewel ze nu voor rekening van ettelijke duizenden Afrikaanse boeren werken, voelt hun kantoortje toch als 'eigen', vooral omdat het heel erg pionieren is. Bruinse: 'Altijd zat de handel, financiering, dienstverlening, verwerking van cacao in westerse landen. Dat is bij ons niet het geval. Van alle winst die wij maken, gaat de helft naar de boeren van Abrabopa, en de andere helft naar Wienco. Wij krijgen gewoon een salaris.'

Ghana is op Ivoorkust na de grootste cacaoproducent ter wereld. Van de vier miljoen ton cacao komt rond één miljoen ton uit Ghana, maar de cacao-afnemers kunnen niet zeker zijn van Ghana's productie.

Het land is net begonnen olie te winnen en dat kan rare effecten hebben. Bruinse: 'Voordat Nigeria olie vond, werd daar een half miljoen ton cacao geproduceerd. Maar de boeren gingen in de olie werken en de productie zakte met de helft.' Bovendien vrezen de cacao-afnemers dat de ceni, de Ghanese munt, door de olie duurder zal worden.

De grote cacao- en chocolademultinationals hebben weinig greep op de productie. Veel tropische landbouwproducten (palmolie, koffie) komen van grote plantages waardoor kwaliteit en hoeveelheid betrekkelijk stuurbaar zijn. Zo niet bij cacao. Die komt bijna in zijn geheel van kleine boeren, die hooguit enkele hectaren bewerken.

Concerns als Mars en Nestlé doen er alles aan om greep te krijgen op hun grondstof. Ze proberen de duurzaamheid van de productie te verhogen, door boeren te scholen en nieuwe plantenrassen ter beschikking te stellen. Natuurlijk vooral ten bate van hun eigen aanvoer.

Maar Abrabopa wil zich niet laten inschakelen door een multinational. De coöperatie wil zijn zaken juist in eigen hand nemen. Een groot deel van de boeren heeft al een UTZ- en een Rainforest Alliance-certificaat. Het Fair Trade-certificaat zou een prachtige aanvulling zijn. Als dat certificaat er komt, zijn de boeren zeker van een minimumprijs, en krijgt elk lid rond 200 euro premie per ton afgeleverde cacao. En bovendien krijgen de leden de helft van de winst die Ascot boekt.

Bruinse ziet vele groeikansen. Niet alleen verwacht hij dat Abrabopa nog zal groeien, maar er zijn ook al soortgelijke coöperaties in de maak in andere West-Afrikaanse landen. Abrabopa heeft contacten om soortgelijke coöperaties op te zetten in Ivoorkust, Liberia, Nigeria en Kameroen.

Als dat allemaal lukt, krijgen Afrikaanse boeren voor het eerst greep op de handel in hun eigen cacao.

Een Ghanese stem

Wienco is een bijzondere onderneming. Het handelshuis werd meer dan dertig jaar geleden in Ghana gesticht door Henri Wientjes. Nog steeds zijn de aandeelhouders deels Nederlands, deels Ghanees. De onderneming levert boeren in vijftien West-Afrikaanse landen zaken als kunstmest en bestrijdingsmiddelen, maar ook krediet.

De onderneming stond aan de wieg van Abrabopa, zegt algemeen directeur Marc Kok. 'Een aantal jaren geleden kwam een groepje boeren uit het dorp Bonsu Nkwanta bij ons met voorstellen om het leverancierskrediet beter te organiseren. Uit dat initiatief is de coöperatie voortgekomen.' De Nederlandse regering betaalde mee aan de coöperatie.

Wienco was enkele jaren 'preferred supplier', en op hun websites verwijzen beide bedrijven nog enthousiast naar elkaar. Maar de banden worden losser. Nog werd een deel van de bestuurders benoemd door de oprichters, onder wie Kok, maar die aanloopfase loopt op 20 september ten einde. Kok was nog wel betrokken bij de keuze van Ascot in Amsterdam, als handelshuis dat Abrabopa's cacao zal gaan verkopen.

Abrabopa werkt al in een aantal landen samen met lokale boeren om ook daar coöperaties op te zetten, die ook hun cacao via Ascot kunnen gaan verkopen.

undefined

Meer over