Bush zet eindsprint in naar vrede Midden-Oosten

Richard Nixon bezocht een paar dagen voor zijn aftreden in 1974 vier landen in het Midden-Oosten tijdens een trip die meteen ‘historisch’ werd genoemd....

Van onze correspondent Diederik van Hoogstraten

Een eindsprint richting gedroomde vrede is dus niet nieuw. Met nog een jaar te gaan in het Witte Huis begint George W. Bush vandaag aan een bezoek aan Israël, de Palestijnse Westelijke Jordaanoever, Saoedi-Arabië, Egypte, Koeweit, Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten. Terwijl zijn landgenoten obsessief met de voorverkiezingen bezig zijn, begeeft Bush zich stilletjes naar het gebied dat hij volgens critici al te lang negeerde en volgens medestanders ten goede heeft opgeschud.

Is het niet wat laat voor directe bemoeienis? De vraag klonk de afgelopen tijd niet alleen in het Midden-Oosten, maar ook in de Verenigde Staten. Bush’ Nationale Veiligheidsadviseur, Stephen Hadley, wuifde de kritiek weg: ‘De president heeft zich betrekkelijk consistent ingezet, wat nu een mogelijkheid biedt voor vrede.’

Het aanzwengelen van het overleg tussen de Israëliërs en de Palestijnen is een van de doelen. Bush heeft zijn lot aan het vredesproces verbonden door de partijen eind vorig jaar in Annapolis te ontvangen voor een vredestop, die vooralsnog weinig heeft opgeleverd.

Een ander thema zal de vooruitgang in Irak zijn, hoewel er geen bezoek aan dat land gepland staat. In Koeweit zal Bush generaal David Petraeus en ambassadeur Ryan Crocker treffen, die verantwoordelijk zijn voor de surge-strategie en de toegenomen rust en stabiliteit in Irak.

Tegelijk hangt de schaduw van Iran over de reis. Hoewel de VS sinds vorig jaar diplomatiek contact hebben met Iran, is er geen sprake van dat Bush direct met zijn Iraanse evenknie zou praten. Integendeel, een reden voor de reis, zei hij in de Israëlische krant Yediot Ahronot, ‘is om zeer duidelijk te maken tegenover de landen in dat deel van de wereld dat we Iran als een bedreiging zien’.

Bush’ adviseurs zijn zich er terdege van bewust dat de groeiende invloed van een bijna-nucleair Iran als een dodelijke bedreiging wordt beschouwd in Israël en omringende landen. Voor hen was het recente, sussende rapport van de Amerikaanse veiligheidsdiensten (de NIE) verwarrend. Daarin staat dat Iran al in 2003 gestopt zou zijn met zijn nucleaire programma. ‘De NIE heeft de dreiging niet verminderd’, verzekerde Bush, ‘maar verheldert de dreiging juist.’

Zijn minister van Buitenlandse Zaken, Condoleezza Rice, voegde daar maandag aan toe: ‘Iran is een steunpilaar van terrorisme. Het heeft nucleaire ambities. Het blijft kwetsbare democratieën uit balans brengen.’ Iran onderschatten zou ‘een grote vergissing’ zijn, zei ze in het dagblad The Jerusalem Post.

Wanneer regeringswoordvoerders betogen dat Bush’ betrokkenheid helemaal niet nieuw is, kunnen ze wijzen naar deze minister. Tijdens haar vele bezoeken aan Israël en de regio is zij doorgaans de stem van matiging. Waar Bush zich concentreert op de steun aan Israël, betrekt Rice de Palestijnen erbij.

Vanuit een ‘middenpositie’ tracht minister Rice de gesprekspartners onder druk te zetten: ‘Ik denk dat de Palestijnen en Israëliërs beiden begrijpen dat de tijd dringt omdat extremisten nu tot het conflict doordringen zoals nooit tevoren.’

Over de kans van slagen van het bezoek zijn veel waarnemers in de Verenigde Staten pessimistisch. ‘De leiders zijn zwak, de kloven breed, de tijd is bijna op’, zei Aaron Miller van het Woodrow Wilson Center in Washington. ‘De kansen op betekenisvolle vooruitgang zijn mager.’

Maar volgens Fouad Ajami, een kenner van het Midden-Oosten, bestendigt dit bezoek de reputatie van Bush in de regio. En die reputatie is niet zo slecht als zijn tegenstanders willen doen geloven. De president heeft niet alleen Irak maar de hele regio opgeschud, aldus Ajami. Daarvoor bestaat sluimerend respect in de landen die hij zal aandoen.

‘Bush kon de moderne cultuur van de Arabieren en van de islam geen verlossing brengen, maar hij hield stand wanneer het werkelijk telde’, schreef Ajami in The Wall Street Journal. ‘Hij gaf ze een mogelijkheid om hun wereld terug te eisen van fanatiekelingen en vijanden van orde, die er anders mee vandoor zouden zijn gegaan.’

Meer over