'Bush maakt de VS minder veilig én minder machtig'

De harde kritiek van Richard Clarke op president Bush is koren op de molen van diens tegenstanders. Democraten als Ivo Daalder hadden in Irak al een stok gevonden om deze 'oorlogspresident' mee te slaan....

Ivo Daalder, Democraat en onderzoeker bij het The Brookings Institution in Washington, neemt president Bush vooral kwalijk dat hij een oorlog tegen Irak is begonnen en dat hij door zijn eenkennige diplomatie veel van Amerika's bondgenoten heeft verspeeld.

Maar Daalder, deze maand te gast bij het John Adams Institute in Amsterdam, gelooft wel dat Bush er goed aan doet zijn pijlen te richten op het gebrek aan democratie in het 'grotere Midden-Oosten'.

Gaat de 'Bush-revolutie' definitief ten onder in Irak?

'De limieten van de revolutie zijn duidelijk geworden in Irak. De gedachte achter de revolutie is dat Amerika nu zoveel macht heeft dat het voor zijn eigen veiligheid kan zorgen. In Irak is nu gebleken dat Amerika het niet alleen kan. Je kunt wel een regime de wereld uit helpen, maar je kan geen nieuwe staat opbouwen.'

'Het grote verschil tussen Bush en de naoorlogse president Truman is dat Truman die macht wilde behouden middels samenwerking en de creatie van organisaties die niet alleen Amerikaanse maar ook Europese of wereldbelangen konden waarborgen. Onze kritiek op Bush is dat hij Amerika niet alleen minder veilig, maar ook minder machtig heeft gemaakt.

'Op 11 september is een gedeeld belang ontstaan tussen landen: de strijd tegen terrorisme. Dat zag je in Afghanistan. Het ging fout in Irak. Als men de nieuwe consensus had gebruikt om de indamming van Irak te versterken en door te gaan met Afghanistan en Al Qa'ida, dan had je nu niet die onenigheid gehad.'

Kan het Bush de verkiezingen kosten?

'Irak is het belangrijkste dat nog fout kan gaan voor Bush. Een stabiel Irak is in geen tien jaar haalbaar, maar het verminderen van Amerikaanse doden door de soldaten in bunkers terug te trekken, is wel snel mogelijk. Hoe hard Kerry ook zal proberen Irak op te spelen, het feit is dat na 560 Amerikaanse doden de steun voor de oorlog nog steeds bestaat.'

Hoe ziet u Bush' democratiseringsoffensief in het Grotere Midden-Oosten?

'Het moet beginnen in Irak, en daar zijn we nog niet zo ver, hè? Maar het initiatief op zich is iets waarin een Alliantie van Democratieën - Amerika en Europa - kan samenwerken. Het probleem is net zo groot als Europa in 1945. In die zin heeft deze regering wel punten verdiend. De Democraten denken hier ook al langer over, maar ze praten er helaas niet over. Hoewel het behalve een neoconservatief idee vooral ook een heel progressief idee is.'

U was adviseur van Dean?

'Een van de adviseurs. Als Kerry mij gebeld had, dan had ik geen nee gezegd. Maar ik vond dat iemand die tegen de oorlog was geweest een beter politiek standpunt kon innemen tegen Bush. Kerry was eerst voor, later tegen, Dean was altijd tegen de oorlog. En het was een foute oorlog, op een fout moment gevoerd.

'Bush heeft met Irak grote vergissingen begaan, vooral in de timing en de manier waarop. Iedereen wist, ook binnen de regering, dat het een groot karwei zou worden. Bush heeft daar niets mee gedaan en nu zijn er 560 doden gevallen. Dat is politiek gezien een impeachable offense, een fout waarvoor je hem kunt afzetten.

'Het gaat om legitimiteit. Samenwerking is niet een luxe, zoals de neoconservatieven denken, al beginnen sommigen dat nu in te zien. Maar nu krijgt de kiezer een valse keuze geboden tussen het unilateralisme van Bush en het traditionele VN- en NAVO-multilateralisme van de Democraten.

'Een valse keuze, want de VN en de NAVO kunnen niets doen. Wat heeft de NAVO in Irak te bieden? Vijfduizend militairen, meer niet. En de VN kunnen niet de drieduizend mensen vervangen die de coalitie daar heeft om de zaak te runnen. Multilateralisme is goed voor legitimiteit, maar dit zijn geen effectieve organisaties. Dus moet voor het Grotere Midden-Oosten een nieuwe strategie gecreëerd worden - met nieuwe instellingen.'

Meer over