Bush heeft bezorgd Europa veel uit te leggen

President Bush heeft zijn ferme standpunt over het Kyoto-verdrag gisteren wat afgezwakt. Vlak voor zijn vijfdaagse bezoek aan Europa, dat vandaag begint, heeft hij de indruk willen wegnemen dat de VS alleen maar aan zichzelf denken....

Van onze correspondent Bert Lanting

De Verenigde Staten moeten niet alleen erkennen dat zij de enig overgebleven supermacht zijn, maar moeten daar ook naar durven handelen door desnoods op eigen houtje hun zin door te zetten. Dat is volgens de conservatieve commentator Charles Krauthammer de 'Bush-doctrine' die nu het Amerikaanse buitenlands beleid bepaalt. Maar ook als die typering van het nieuwe Amerikaanse beleid klopt, is dat zeker niet de boodschap die president Bush deze week tijdens zijn eerste bezoek aan Europa wil overbrengen.

Voor de Amerikaanse president is Europa onbekend terrein - het is pas de tweede keer in zijn leven dat hij voet op Europese bodem zet - maar Bush is zich maar al te zeer bewust van de Europese bezorgdheid over zijn beleid. 'Er zijn sommige mensen in Europa die bang zijn dat Amerika isolationistisch wordt, maar wij zijn juist een internationalistische regering', verzekerde Bush tegenover de New York Times aan de vooravond van zijn vijfdaagse bezoek aan Europa.

Maar al is Bush geen isolationist, zijn eerste schreden op buitenlands terrein overtuigden de Europese landen er wel van dat hij niet bang is om unilateralistisch te zijn. Bush maakte meteen na zijn aantreden duidelijk dat de Verenigde Staten afwillen van het ABM-verdrag, dat de ontwikkeling van een raketschild verbiedt. Vervolgens liet hij weten dat hij weinig zag in verdere onderhandelingen met Noord-Korea.

De koerswijziging is volgens Krauthammer het bewijs dat de VS volwassen beginnen te worden als 'hyperpower', zoals de Fransen de overheersende positie van de Amerikanen sinds de ineenstorting van het Sovjetsysteem noemen. De regering-Clinton voelde zich ongemakkelijk met die rol, maar onder Bush is het duidelijk dat de VS zich niet meer uit valse bescheidenheid de wet zullen laten voorschrijven door andere landen.

Vooral de verwerping van het Kyoto-protocol - dat de VS verplicht de uitstoot van broeikasgassen per 2012 met 7 procent te verminderen - was volgens Krauthammer het signaal dat de VS onder Bush afwillen van de 'dwangbuis van het multilateralisme'. Het is de havikentaal die minister van Defensie Donald Rumsfeld en zijn onderminister Paul Wolfowitz ook graag laten horen. De VS maken zelf wel uit wat zij nodig hebben voor hun veiligheid en welvaart, of andere landen het daarmee eens zijn of niet.

Maar de afgelopen weken krabbelt de regering-Bush stilletjes iets terug. Na lang aarzelen is Bush tot de conclusie gekomen dat het toch beter is de onderhandelingen met Noord-Korea voort te zetten. De regering-Bush slikte ook de kritiek op de financiële reddingsoperaties van het Internationaal Monetair Fonds in en ging akkoord met een miljardenpakket voor Turkije. Ook het terughalen van de Amerikaanse troepen uit Bosnië, waarop vooral Rumsfeld hamerde, is voorlopig van de agenda verdwenen.

Toch ziet het ernaar uit dat Bush hier en daar harde noten zal kraken met zijn Europese gastheren. De Amerikaanse president is vandaag in Spanje, woensdag in Brussel voor overleg met de NAVO-partners en reist vervolgens door naar Göteborg voor een top met de EU-leiders. Tenslotte heeft Bush vrijdag een ontmoeting met de Russische president Poetin in Slovenië.

Geschrokken van de Europese reacties op het verwerpen van het Kyoto-protocol heeft Bush zijn positie wat gematigd. Om tegemoet te komen aan de Europese kritiek benadrukte Bush gisteren dat hij het broeikaseffect serieus neemt en verzekerde hij dat de VS zich zullen houden aan de afspraak via onderhandelingen een oplossing te bereiken.

Maar dat neemt niet weg dat de VS tegen het Kyoto-akkoord blijven. Volgens Bush is het beter te proberen tot vrijwillige reducties van de uitstoot van broeikasgassen te komen en te zoeken naar schonere verbrandingstechnieken, maar het staat wel vast dat de Europese leiders zich daarmee niet tevreden zullen laten stellen.

Ook op het punt van een defensiesysteem tegen raketten lijkt Bush vastbesloten te kiezen voor wat Krauthammer 'bescheiden unilateralisme' noemt. Rumsfeld heeft de NAVO-landen vorige week nog eens gewaarschuwd dat de VS vastbesloten zijn zo snel mogelijk te beginnen met de bouw van een raketschild, ook al druist dat in tegen het ABM-verdrag.

Om de weg voor het raketschild te effenen is de regering-Bush een charmeoffensief tegen Rusland begonnen. Bush heeft Rusland in het vooruitzicht gesteld dat de VS eenzijdig het mes zullen zetten in hun kernarsenaal. Bovendien heeft hij aangeboden dat de VS Russische raketten zullen kopen en Rusland zullen helpen bij het verbeteren van hun radarposten, als Moskou akkoord gaat met de ontwikkeling van het raketschild.

Maar het is de vraag of Poetin voor Bush' charmes zal bezwijken. Het grootste bezwaar van Rusland is dat de regering-Bush het ABM-verdrag niet wil aanpassen, maar in feite van het hele idee van wapenbeheersing afwil.

Rumsfeld maakte de NAVO-landen vorige week duidelijk dat de VS nieuwe veiligheidsafspraken met Rusland niet in een verdrag willen vastleggen. Volgens hem past zo'n strak keurslijf niet in een tijd dat de VS niet meer door één vijand, maar door verscheidene potentiële vijanden worden bedreigd.

Gezien de traditionele Russische voorliefde voor verdragen, zal Bush daarmee waarschijnlijk weinig succes hebben bij Poetin. De Russische president heeft ook weinig reden om door de knieën te gaan, zeker nu er de kans bestaat dat Bush' plannen schipbreuk zullen lijden in de Amerikaanse Senaat.

Meer over