Burn-out van ziekte naar booming business

Burn-out was in 2002 een van de belangrijkste oorzaken van ziekteverzuim. Geen wonder dat steeds meer bedrijfjes brood zien in de opgebrande werknemer....

'DE BURN-OUT-bedrijfjes spuiten uit de grond. Tranen springen er mij soms van in de ogen', zegt Wieke Berends van Stichting Kenniscentrum Werkdruk. Sinds burn-out als ziekte werd ontdekt, is er een markt ontstaan voor hulpverlening aan de ruim zevenhonderdduizend mensen die volgens het CBS jaarlijks aan de klachten lijden.

Psychologen en Riaggs hebben wachtlijsten, dus onderneminkjes van verschillend allooi hebben vrij spel om zich op de labiele cliënt te storten. De belofte van herstel in zes of zeven weken is van de laatste tijd. De meest opmerkelijke loot aan de stam van de burn-out-hausse heet Interapy, waarbij de cliënt door zeven weken lang twee uur per week achter zijn computer een programma te volgen, kan herstellen.

'Ik geloof er geen bal van', zegt Gert Otter, ervaringsdeskundige en eigenaar van de website www.burnin.nl, een ontmoetingsplaats voor lotgenoten. 'Burn-out is een ziekte die zich over meerdere jaren opbouwt en dan zouden die patronen in zeven weken doorbroken kunnen worden?' Hij benadrukt dat zijn standpunt puur persoonlijk is. Op de website moeten mensen met burn-out op grond van neutrale informatie en ervaringen van anderen hun keuzes kunnen maken. 'De ene burn-out is de ander niet. Waar ík baat bij heb, hoeft niet te gelden voor een ander.' Maar een keurmerk lijkt hard nodig.

Top-Care propagandeert niet alleen dat de cliënt in zeven weken van zijn burn-out af is, het bedrijf maakt die belofte nog waar ook, meldt directeur Fons van Bergen met enige schroom. De vijftig tot zestig cliënten die Top-Care begeleidde, waren na zes tot acht weken weer aan het werk. Ook bij de begeleiding van de reïntegratie in de maanden daarna, meldden de cliënten geen terugval.

Top-Care biedt voor vier- tot zesduizend euro een programma van vier uur per dag waarin naast gesprekken intensief bewogen wordt. Er wordt in het bos gelopen, gefietst, gerend en in de fitnessruimte aan de lichamelijke conditie gewerkt samen met een individuele trainer. De nadruk op het fysiek, maakt deze aanpak anders dan andere. Het begon met het boerenverstand, vertelt Van Bergen.

'We redeneerden: mensen zijn van de ene dag op de andere thuis komen zitten en hebben sindsdien over het algemeen niet veel meer gedaan. Praten met zo iemand moet, maar bewegen ook. Dat blijkt te werken en ook nog verklaarbaar te zijn achteraf.'

De diagnose van burn-out wordt bij Top-Care middels psychologische test gesteld waarbij bepaalde waarden uit bloedonderzoek mede een indicatie geven voor de mate van fysieke uitputting.

De vrije Insuline-Like-Growth-Factor-1 (JCF-1) blijkt verminderd te zijn. Bloedtesten tijdens en na het trainingsprogramma tonen een snelle toename van deze factor. Van Bergen hoopt dat de aanpak binnenkort via een pilot van het lectoraat arbeid en gezondheid van de hogeschool Arnhem en Nijmegen onderbouwd wordt.

'Met alle respect, maar er bestaat geen biologische marker voor burn-out', slaat Kees Hoogduin die hoop op voorhand aan flarden. Hij is hoogleraar psychopathologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en tevens oprichter en algemeen directeur van de snel groeiende HSK Groep, een landelijk opererende organisatie gespecialiseerd in diagnostiek en behandeling van werkgerelateerde psychische problematiek.

'Burn-out is een chronisch stresssyndroom die invloed heeft op de cortisolbalans. Dat is het enige dat we na onderzoek weten. Maar bij mensen met een depressie of oververmoeidheid worden daar net zo goed afwijkingen in gevonden. De lichamelijke signalen zijn veel te grofmazig om de diagnose burn-out te kunnen stellen. Dat kan alleen door een semi-gestructureerd interview dat andere psychische aandoeningen uitsluit.'

HSK werkt met een protocollen op basis van cognitieve gedragstherapie. Cliënten oefenen door een vastomlijnd programma en gesprekken aan een ander gedrag. Daarbij moeten ze leren hun denkpatronen te veranderen. Cliënten klagen over de HSK-methode dat het zo zakelijk is en dat er geen aandacht wordt besteed aan emoties.

Hoogduin is daaraan gewend. 'Ik hoor het al mijn hele leven, maar het succes van emotiegerichte therapie is nooit wetenschappelijk aangetoond.' Emotie blijkt dus een onbetrouwbare factor bij gedragstherapie. Bij een fobie voelt de cliënt misschien wel doodsangst, maar dood gaat hij allerminst. Zo piekert de burn-out cliënt zich ook suf over allerlei irrationele zaken.

De behandeling die meestal één jaar in beslag neemt, kost 2400 euro. Dat betekent niet dat er in dat jaar niet gewerkt wordt. 'Werkhervatting en herstel zijn geen synoniemen', stelt Hoogduin. Hij gelooft er niet in dat een burn-out in zeven weken uit de wereld kan zijn.

In een onderzoek was 70 procent van een groep die er relatief vroeg bij was, pas na acht maanden weer aan het werk. 'De mensen die in zeven weken herstellen, hebben natuurlijk wel klachten, maar geen burn-out zoals HSK die gedefinieerd heeft. Ik noem het werkstress', zegt Hoogduin.

Alfred Lange van de burnout online behandeling Interapy en hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam nuanceert direct: 'Natuurlijk is het duidelijk dat de ene burn-out de andere niet is. Het is een verzamelnaam, de ziekte is nog niet goed gedefinieerd.' Interapy is bedoeld voor de groep die aan zijn taks is maar nog wel werkt, maar er melden zich ook veel die al een paar weken of maanden thuis zitten.

'Te veel artsen zeggen nog steeds: ga eerst maar een paar maanden naar huis, terwijl iedereen inmiddels moet weten dat je er zo snel mogelijk bij moet zijn.' Interapy is sinds kort een commercieel bedrijf. Daarvoor liep er een onderzoek van 150 mensen die zich na een artikel in NRC Handelsblad hadden aangemeld met burn-outklachten. In vergelijking met de controlegroep verbeterde 60 tot 70 procent sterk na zeven tot negen weken.

De online therapie is eveneens gebaseerd op cognitieve gedragstherapie, alleen krijgt de cliënt zijn huiswerk via de website. Een behandeling kost 1500 euro. De echte lijders aan burn-out worden via een uitgebreide vragenlijst gescreend.

Daarna wordt protocollair gewerkt aan bijvoorbeeld het bewustworden van signalen van stress, ontspanningstechnieken, piekeren, positieve gedachten ontwikkelen over jezelf, leren 'nee' zeggen, collega's complimenteren, en, niet onbelangrijk, reïntegratie.

De cliënt krijgt gedetailleerde opdrachten en reacties op zijn ervaringen die hij uitgebreid moet opschrijven. Dat kost hem twee uur per week en is allesbehalve vrijblijvend. 'Men gaan wel een committent aan.'

Lange ziet zijn therapie als een eerste stap. 'Ik bied een kist met valide gereedschap die cliënten veilig achter hun eigen computer kunnen gebruiken en waarop ze kunnen terugvallen. Sommigen hebben niet meer nodig, anderen gaan op zoek naar een andere behandeling face tot face.'

Stichting Kenniscentrum Werkdruk is pas over een aantal jaar toe aan een kwaliteitskeurmerk, meldt Wieke Berends. Wel worden bedrijven nu al uitgebreid doorgelicht. 'We kijken of het aanbod kwalitatief goed in elkaar steekt en of het een bedrijf niet alleen om de pingels gaat.'

Er is een boel kaf onder het koren, merkt ze. Therapie per internet wil ze niet op voorhand afwijzen. 'Maar krantenkoppen met de suggestie dat iedereen in zeven weken van zijn burn-out af kan komen, vind ik heel onzorgvuldig.'

Meer over