Burgerschap niet zaligmakend

Nederland moet zijn monoculturele zelfbeeld bijstellen. Anders zal het burgerschap van immigranten slechts tot meer conflicten leiden, meent Shervin Nekuee....

Burgerschap is dezer dagen in zwang als redmiddel voor de crisis van de multiculturele stad. Hoe moeten, in een stad als 'mijn' Rotterdam, 160 verschillende nationaliteiten vreedzaam samenleven? Door zich burger van Rotterdam te voelen, met alle rechten, maar vooral ook plichten vandien.

Dat betoogt bijvoorbeeld de filosoof Gabrivan den Brink in een recent rapport voor de gemeente Rotterdam. Van den Brink betoogt onder meer dat migranten zich te veel terugtrekken in eigen kring, en zich te weinig opstellen als volwaardige burgers van Rotterdam.

Dat klinkt lekker en eigentijds, maar met de werkelijke dynamiek van een multiculturele stad heeft het weinig van doen. Sterker nog: autochtonen raken juist in rep en roer, als allochtonen zich als actieve burger opstellen. Want meer betrokkenheid van de immigrantburger leidt tot een grotere zichtbaarheid van verschillen tussen allochtonen en autochtonen.

Waarom? Omdat de burgerrechtendoor immigranten worden gebruikt om iets anders te doen dan men hier gewend is. In een almaar ongeloviger land zetten de nieuwe burgers hun individuele rechten in om gebedsruimtes te vragen. Tussen een almaar bloter volkje vragen ze het recht om zich versluierd te tonen. Terwijl Nederland steeds minder internationale solidariteit toont we leven immers in Het Hart van Nederland-tijdperk nemen zij felle, uitgesproken standpunten in vooral over het Midden-Oosten. In een geamerikaniseerd land hebben zij vooral oog voor de schaduwzijde van de American Dream.

Het onbehagen van rasrotterdammers heeft te maken met de moslims die moskeewillen bouwen, van het Oude Noorden tot het Zuidplein, met Surinamers en Antillianen die de hele zomer lekker buiten rondhangen in het Oude Westen, Turken die zich massaal in de lokale politiek begeven, en Marokkanen die van de scholen eisen ook het Suikerfeest te vieren.

Het heeft te maken met brutaaltjes onder allochtone politici, zoals Brahim Bourzik die wel eens plagend in het stadhuis, het witte bolwerk van deze halfzwarte stad, zegt: 'Op termijn is deze stad van ons.'

Zolang de autochtone meerderheid blijft vasthouden aan de smalle marges van zijn monoculturele denkbeeld over het publieke domein en burgerschap, is de burgerlijke betrokkenheid van de allochtoon alleen maar meer olie op het vuur. En in dergelijke voorbeelden van actief burgerschap van allochtonen ligt de kern van de Hollandse hysterie over het minderhedenvraagstuk, en niet in de kleine criminaliteit van 12-jarige Marokkaantjes en Antillianen.

Burgerlijke betrokkenheid van immigranten zal niet voor meer cohesie in een stad als Rotterdam zorgen, maar tot meer onbehagen leiden bij de autochtone meerderheid en dus de kans vergroten op een xenofobe gemeentepolitiek, op meer pleitbezorgers van hekken rondom de stad en meer rapporten zoals die van Gabrivan den Brink.

In het laatstgenoemde rapport is een 'burgerschapsmatrix' opgenomen, waarin autochtone Rotterdammers plusjes en de migranten minnetjes krijgen. Onder het kopje participatie bijvoorbeeld. Ben je lid van de visvereniging, dan heb je een plusje, zorg je in je vrije tijd voor je eenzame oma dan telt dat niet. Maar welke bevolkingsgroep zit bij de Kralingse plas met zijn hengel en welke groep loopt te poetsen bij oma?

Zijn er dan helemaal geen problemen met integratie van immigranten? Natuurlijk zijn die er wel. De belangrijkste integratiemachines, onderwijs en arbeidsmarkt, falen te vaak. Elk dag verlatentientallen vmbo-leerlingen, waaronder veel jonge migranten, de school zonder diploma. Er lopen veel te veel Marokkaanse mannen van middelbare leeftijd doelloos en zonder werk rond, er vliegen veel te veel import-bruiden van het Midden-Anatolische plateau naar deze stad.

Niet alleen de overheid moet hierin zijn verantwoordelijkheid nemen, ook de immigrantengroepen en hun elites zijn hierop aanspreekbaar. Een van de favoriete uitspraken van de huidige Rotterdamse bestuurders aan de Coolsingel is dat Rotterdam de verkeerde lijsten aanvoert, met name op het gebied van criminaliteit, werkloosheid en armoede.

Wat ze vergeten te zeggen is dat deze stad ook het hoogste percentage allochtone studenten heeft. Deze jonge garde moet de leiding opeisen en de eigen gemeenschap op sleeptouw nemen. Tot mijn vreugde is dit ook steeds meer het geval, dankzij het besef van etnische lotsverbondenheid die de xenofobe sfeer van de afgelopen twee jaar in de stad bij de jonge elite van immigranten wakker heeft geschud een geluk bij een ongeluk.

Al met al ben ik dan ook optimistischer over de toekomst van immigranten in deze stad dan over de mentale weerbaarheid van mijn autochtone stadsgenoten. Die weerbaarheid zou stukken beter zijn als de politici en de deskundigen maar de waarheid durfden te zeggen: 'Dit is een multiculturele stad, accepteer dat.'

Meer over