Medialogica

Burgerjournalistiek maakt wereld stukje platter

Moeten we wel zo blij zijn met de filmpjes en foto's die burgers maken en verspreiden als ze toevallig aanwezig zijn bij een incident?

Jean-Pierre Geelen
null Beeld Theo Audenaerd
Beeld Theo Audenaerd

Parijs in de polder: het straatbeeld van de zwartgeklede schutter die in Zaandam dinsdag de zware jongen Lucas 'Puk' Boom doodschoot, vertoonde alle trekken van dat verbijsterende filmbeeld van de aanslag op Charlie Hebdo, begin dit jaar. Alleen de achterliggende ideologie verschilde, tenzij het geloof in terreur de gedeelde gedachte was tussen beide daders.

De foto uit Zaandam was met zijn smartphone geschoten door een schooljongen die het tafereel vanuit zijn slaapkamer zag ontstaan. De plaat belandde op Twitter en de site Dichterbij.nl, en werd daarna gepubliceerd door vrijwel alle media. De jongen zal er toch wel netjes voor betaald hebben gekregen?

De ontwikkelingen gaan snel. Ook deze week maakte de nieuwsconsument kennis met Rianne Schuurman. Als collectante voor de Voedselbank kwam ze toevallig terecht bij de Jumbo-supermarkt in Groningen, waar op dat moment net een bommelding was geweest. Leve Periscope, het streamingprogrammaatje waarmee elke bezitter van een smartphone live bewegend beeld de wereld in kan sturen voor zijn of haar volgers op Twitter. Iedereen journalist: elke grote gebeurtenis vanaf nu live vastgelegd door toevallige passanten. Koning Argus heeft er duizenden ogen bij.

Grootste opbrengst van dit nieuwe digitale speeltje tot nu toe: Jeroen Pauw die enkele minuten voor aanvang van zijn talkshow de stemming in de studio peilt.

Rianne Schuurman, ooit opgeleid aan de School voor de Journalistiek en werkzaam geweest bij een lokale omroep, greep haar smartphone en bediende zich voor het eerst in haar leven van Periscope, om de ontruiming van de Jumbo te filmen. 'Ik moest eerst nog uitdokteren welk knopje voor wat was. Toen ik eenmaal was gestart, zag ik dat er 5 volgers waren en ging ik nog maar even door. Eigenlijk ook omdat ik nog niet wist waar de 'stopknop' zat', schrijft ze op denieuwereporter.nl. Journalistiek per ongeluk - dat gaat nog heel groot worden.

Het verslag van Schuurmans avontuur is leerzaam, voor journalist en burger. De scheidslijnen vervagen. Zo weigerden politie en brandweer Schuurman te woord te staan en aan stroom te helpen toen haar batterij dreigde uit te vallen. Ze was immers geen journalist; het 'persvak' was verboden terrein omdat ze geen perskaart had. Een 'collega' van RTV Noord nam haar streamende telefoon echter mee het persvak in. Schuurman: 'Hoezo scheidslijnen?'

Verslaggevers van diezelfde omroep hielpen haar met een accu en een microfoon. Andere reguliere media keken haar 'niet met veel vrolijkheid aan', schrijft Schuurman. 'Zij waren opnames aan het maken om later uit te zenden en ik knalde hun interviews in één keer door. Maar toen ik hén ging interviewen, zagen ze de lol er ook wel van in en wilden ze mij ineens ook voor de camera.'

Nieuwsgierigen wisten Schuurman snel te vinden: zo'n 1.400 volgers keken mee, stelden vragen en gaven aanwijzingen. 'Zelfs' de NOS keek mee. Schuurman in haar verslag: 'Ik ben dat toen maar gaan noemen bij de interviewtjes, want dat bleek wel indruk te maken als er weer iemand vroeg 'waar ik van was'.'

Staat hier dat de amateurjournalist suggereerde dat ze 'van de NOS' was?

De ontwikkeling is onmiskenbaar en onomkeerbaar: dankzij speeltjes als Periscope kan de 'burgerjournalistiek' zich verder professionaliseren. Het app'je wordt in de nabije toekomst vast toepasbaar op kwalitatief betere (film)camera's. Met een beetje talent wordt elke passant de Kuifje in zijn eigen digitale strip-album. Voor de kijker is het nog wel even wennen. Zo noteerde de NOS op de eigen site dat Schuurman wilde stoppen met filmen, omdat er niets meer gebeurde: 'Volgers dringen bij Rianne aan om door te gaan met haar verslag. Ze gaat akkoord, maar lust ondertussen wel een wijntje. Een kwartier later heeft ze haar wijntje. Gebracht door een volger.'

Fascinerende ontwikkeling. Maar hij roept ook vragen op. Over de kwaliteit van die burgerjournalistiek. Welke risico's gaan avonturiers nemen voor vijf minuten roem? Hoeveel 'journalisten' kunnen en moeten politie en hulpverleners dulden in noodsituaties? Zegt straks iedereen met een mobieltje dat ie voor de NOS werkt?

Maar de grootste verandering zit in het vizier van Periscope. Een leuk speeltje, maar journalistiek enkel van belang bij ongelukken en (gewelddadige) incidenten. Naarmate dat fenomeen groeit, raakt de (journalistieke) wereld vervuld van (valse) bommeldingen, auto-ongelukken en verse moordpartijen, live aan huis bezorgd door een bataljon van burgertroepen. Eendimensionaal nieuws, doorgaans zonder meer betekenis dan dat er iemand bij was. De wereld wordt een stukje platter.

Meer over