Buren in Azië trekken lering uit val Soeharto

Met grote opluchting heeft Azië gisteren gereageerd op het vertrek van Indonesië's president Soeharto. De meeste hoofdsteden roemden de wijze beslissing omdat die de economische stabiliteit van het land ten goede zal komen....

Van onze correspondent

Toine Berbers

HONGKONG

De duidelijkste boodschap kwam van de Filipijnse president Fidel Ramos: 'Laat dit een les zijn voor ons allen.' Hij zei dat economische moderniseringen alleen in 'nauw contact met het volk' kans van slagen hebben.

Die IMF-hervormingen hebben - bedoeld of onbedoeld - het politieke landschap in de regio ingrijpend veranderd. Indonesië is het derde land dat een nieuwe leider krijgt als gevolg van de valutacrisis die begin juli vorig jaar begon met de val van de Thaise bath. Eerder kwam in Bangkok en Seoul de oppositie aan de macht.

De Zuid-Koreaanse regering begroette dan ook Soeharto's aftreden als 'in overeenstemming met de wil van het Indonesische volk'. En de Thaise premier Chuan Leekpai feliciteerde Jakarta met de 'vreedzame overgang'.

De democratische krachten zijn aan de winnende hand in het Verre Oosten, waar tot voor kort de pleitbezorgers van Aziatische waarden en een andere weg nog een warm gehoor vonden. De Singaporese oud-premier Lee Kuan Yew - nog steeds invloedrijk als senior minister - is er rotsvast van overtuigd dat economische voorspoed niet kan zonder een vleugje autoritair bewind.

Ook premier Mahathir Mohamad, zeventien jaar aan de macht in Maleisië, gelooft dat Azië een eigen weg moet bewandelen en heeft sinds het begin van de crisis scherpe kritiek op het IMF. Maar deze politici komen steeds meer alleen te staan.

'De val van Soeharto is een duidelijk signaal. Generaals die volk en economie met militaire dril regeren, zijn uit de tijd', zegt Hahn Bae-ho, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Seoul. In zijn land heeft het studentenprotest van medio jaren tachtig de weg gebaand voor democratisch gekozen leiders.

President Ramos van de Filipijnen speelde een hoofdrol in de volksopstand van 1986 die het lot bezegelde van Ferdinand Marcos en Corazon Aquino aan de macht bracht. Komende maand draagt Ramos, opvolger van Aquino, alweer de macht over aan oppositieleider Joseph Estrada, zo goed als zeker de winnaar van de verkiezingen van tien dagen geleden.

De people's power-revolutie van 1986 markeerde het begin van een democratiseringsgolf die met wisselend succes over Azië spoelde. Studenten in Birma dachten twee jaar later hun militaire dictatuur te verjagen. Die stond wel verkiezingen toe, maar de nederlaag die volgde accepteerde ze niet. De generaals bleven aan de macht.

Een jaar later stak het democratiseringsvirus China aan. Maar de Pekingse Lente, die miljoenen voorstanders op de been bracht, werd eveneens in bloed gesmoord. De reacties van de communistische partij waren gisteren dan ook behoedzaam. 'Leiderschapswisselingen vallen onder de binnenlandse aangelegenheden', zei woordvoerder Zhu Bangzao van Buitenlandse Zaken.

Pas in 1992 met de 'yuppie-opstand' in Thailand boekten de politieke vernieuwers in de regio weer een aansprekend succes. Autoritaire generaals delfden in de straten van Bangkok het onderspit tegen het enthousiasme van de jonge stedelijke elite die zich niet langer de wet wilde laten voorschrijven.

'Het is de mode in Azië. De teloorgang van Soeharto is een opsteker voor democratische krachten in dictatoriale landen', zegt de Taiwanese politicoloog Andrew Yang. Hij verwacht de volgende 'ronde' in Maleisië, omdat de crisis daar nog ten volle moet doordringen. 'Zodra dat gebeurt, vragen mensen zich af waarom ze zolang genoegen hebben genomen met Mahathir', voorspelt hij. Premier Mahathir wekt met zijn kruistocht tegen speculanten de spot van de financiële wereld, maar geniet als gekozen leider en architect van het economische wonder nog veel respect.

Het opmerkelijke van het democratievirus in Azië is dat het onverwacht kan toeslaan. Sterke mannen in Birma, Vietnam en China moeten zich onbehaaglijk voelen bij de beelden uit Jakarta. Want wie had in maart tijdens de herverkiezing van Soeharto gedacht dat deze kampioen van de autoritaire weg tot aftreden zou worden gedwongen?

Meer over