Bunkerrondleidingen

De Tweede Wereldoorlog blijft fascineren. In Hoek van Holland geven vrijwilligers rondleidingen door de bunkers.

DOOR CORINE DE VRIES

Als klein jochie mocht Stephan van Dijk vaak op zaterdag met zijn opa mee achter op de brommer. Vanuit Naaldwijk reden ze naar Hoek van Holland, waar ze in de duinen op zoek gingen naar overblijfselen uit de Tweede Wereldoorlog. Grootvader vertelde zijn kleinzoon over de bunkers en gangenstelsels die hij hier als jonge arbeider in opdracht van de Duitsers had aangelegd. Van Dijk: 'Mijn opa zei altijd: de hele Hoek is hol. Ooit stort alles hier vier meter naar beneden. Ik vond dat vreselijk spannend.'

Tijdens die weekeinden is Van Dijks fascinatie voor de Tweede Wereldoorlog begonnen. Tegenwoordig komt hij hier iedere zaterdag met vijftien tot twintig andere vrijwilligers om bunkers uit te graven en schoon te maken. Eens in de maand in de zomer geeft Van Dijk in Hoek van Holland samen met enkele andere vrijwillige gidsen groepsrondleidingen over smalle, overwoekerde duinpaadjes. De bijna vijf uur durende wandeling langs de restanten van de Atlantikwall en door het donkere gangenstelsel wordt enthousiast van commentaar voorzien, met veel technische informatie over de oorlog, typen bunkers, geschutskoepels, wapentuig en munitie.

Als het mooi weer is komt Van Dijk aanrijden op zijn fiets die in de oorlog van een Duitse soldaat was. Hij heeft hem zelf in de oorspronkelijke staat teruggebracht, na maanden grasduinen naar onderdelen op internet. Bunkers zijn een mannending, zo blijkt deze zondag. Een groepje van dertien mannen en één vrouw heeft zich verzameld rond Van Dijk, een boomlange man, gekleed in camouflagetrui en groene broek, het haar gemillimeterd. We beginnen bij restaurant het Jagerhuis. In de oorlog zat hier de kantine van de Duitsers. Ernaast ligt een bunker met een dak van 3,5 meter dik die het drinkwater moest beschermen; 30 duizend liter kon hier worden opgeslagen.

Even verderop ligt, half bedolven onder zand en overwoekerd door bramenstruiken, een munitiekarretje uit de Eerste Wereldoorlog. Volledig verroest, maar nog wel herkenbaar. Het ligt voor de ingang van een bedolven bunker die binnenkort zal worden uitgegraven. 'We zijn nog lang niet uitgehobbyd', zegt Van Dijk. 'Het liefst zouden we de hele boel morgen al schoonvegen. Maar we zijn aangewezen op vrijwilligers, dus snel gaat het graven niet.'

Hoek van Holland werd strategisch belangrijk in de tweede helft van de 19de eeuw, toen de Nieuwe Waterweg werd uitgegraven. Het was te riskant om de open waterverbinding naar Rotterdam niet te verdedigen, dus er werd een groot pantserfort gebouwd. Toen in mei 1940 eindelijk de eerste vijand verscheen, bleken de technieken verouderd. Het gigantische kanon moest met de hand worden gedraaid en kon niet op de Duitsers worden gericht. In 1942 begonnen de Duitsers in Hoek van Holland hun eigen verdedigingswal aan te leggen.

'Langs de hele Hollandse kust bouwden de Duitsers 315 bunkers', zegt Van Dijk. 'Daarom zijn de geallieerden in Normandië geland en niet hier.'

Na de oorlog wilde Hoek van Holland de herinnering aan de oorlog zo snel mogelijk achter zich laten. De betonnen erfenis van de Duitsers werd vernietigd of bedolven onder grote ladingen baggerzand.

Als het hard gewaaid heeft, komt er van alles boven het zand te voorschijn. Wij struikelen bijna over stukken roestig Duits prikkeldraad. Bij de voormalige commandopost vinden we in het zand twee verweerde kogels en de restanten van camouflagenetten.

'Als het luchtalarm afging doken de Duitsers de bunkers in', vertelt Van Dijk. 'Gewone arbeiders zoals mijn opa renden de duinen in, en werden vaak door de geallieerden neergeschoten.'

Wat vindt Van Dijk ervan dat zijn opa voor de Duitsers werkte? 'Ach', zegt hij, 'mijn opa verdiende hier 50 cent per uur. Elders kreeg een arbeider maar 35 cent per uur. Bovendien was hij dan zeker naar Duitsland gedeporteerd. Hij had veertien kinderen.' Maar, vervolgt Van Dijk, opa leverde vaak expres ondeugdelijk werk af. We lopen langs een bunker uit 1944, waarin zichtbaar te veel grind is verwerkt, waardoor er zwakke plekken zitten in het beton. 'Mijn opa maakte een extra smalle tobroek (mitrailleursnest), waar dikke Duitsers in bleven steken. Dus eigenlijk was hij ook een beetje een verzetsstrijder.'

Bunkerrondleidingen

Hoek van Holland

Maandelijkse rondleiding door de duinen. De tocht van 4,5 uur voert langs twee bunkermusea, munitiedepots, geschutsopstellingen, tankmuren, en gangenstelsels. Komende data: 3 juli, 6 aug, 4 sept, 1 okt, 9 nov. www.atlantikwall-museum.nl

IJmuiden

Tweewekelijkse bunkerrondleidingen van 1,5 tot 2 uur op woensdagavond, tot sept. In hoogseizoen wekelijks. Vanaf 7 jaar. www.bunkermuseum.nl/.

Afsluitdijk

Kazemattenmuseum Kornwerderzand bestaat uit 5 grote kazematten, een Duits wachtlokaal, een bunker en een bezoekerscentrum. Volwassenen 4 euro, kinderen 2.

www.kazemattenmuseum.nl

Noordwijk

De museumbunker is van mei tot 19 sept op zondag open. Een bezoek (t/m 28 augustus) aan het bunkercomplex in de Noordduinen kan na reservering. De tocht duurt 1,5 uur. www.atlantikwall.nl/.

Zoutelande en Vlissingen

Bunkermuseum Zoutelande is tot november wo en zo geopend. Dat in Vlissingen is deze periode alleen zondags open. Rondleidingen van 1,5 uur op afspraak.

www.bunkerbehoud.com

undefined

Meer over