Bunker weer onder schot

Voor nieuwe appartementen op het Servaasbolwerk is de foute procedure gevolgd...

TEKST MICHIEL HAIGHTON

De bunker op het Servaasbolwerk, hoek Nieuwe Gracht, is bijna zestig jaar na oplevering niet kapot te krijgen.

Maar dat was natuurlijk ook precies de bedoeling van de opdrachtgever: Reichskommissar in die Besetzten niederländische Gebiete, Dr. Seyss Inquart. De bunker is van onder tot boven opgebouwd uit drie meter dik gewapend beton. Baustärke A noemden de Duitsers dat. Het moest een voltreffer van een duizend kilo wegende bom met gemak kunnen doorstaan.

De bunker is pas aan het einde van de Tweede Wereldoorlog gebouwd en heeft slechts korte tijd als onderkomen voor een telefoon-en telexcentrale van de Duitsers gediend. Daarna bood de enorme bunker – 3,6 bij 30,9 meter – onderdak aan achtereenvolgens de Nederlandse Militaire Inlichtingen Dienst en KPN Telecom (tot 2000). Beide instellingen gebruikten de bunker voor precies hetzelfde doel als waarvoor de Duitsers het geval hadden gebouwd: als communicatiecentrum.

Dat de bunker de oorlog ongeschonden is doorgekomen, is mede te danken aan de uiterst subtiele camouflage van de bunker: aan de buitenkant is de bunker niet als zodanig te herkennen. De Duitsers hebben de bunker als woonhuis vermomd door de buitenkant te voorzien van een gemetselde gevel en een heus dak. Maar achter de nepdeuren en nepramen rest niets anders dan metersdik beton.

Sinds 1996 staat de bunker wederom onder vijandelijk vuur. De agressor is nu de gemeente Utrecht die wil dat de bunker wordt gesloopt en plaatsmaakt voor een luxueus appartementencomplex. De gemeente wil graag dat de binnenstad meer koopwoningen in het duurdere segment krijgt. Zo kan de witte vlucht naar de randgemeenten worden tegengehouden, gelooft de gemeente.

Maar ook nu houdt de bunker stand. Met hulp van buitenaf, dat wel. Tal van bewonerscommissies en belangengroeperingen strijden al jaren met wisselend succes voor het behoud ervan.

Niet dat de bunker nu zo'n architectonisch wonder is. Het is, nuchter bekeken, natuurlijk niet meer dan een hoop gewapend beton. En dan ook nog van verdachte makelij. Maar de klagers uit de buurt zien de onopvallende bunker niet graag plaatsmaken voor een modernistisch bouwsel dat ook nog een stuk hoger uitvalt dan het ding.

Dat geldt in het bijzonder voor de habitués van het Evert Zoudenbalch Huis aan de Nieuwegracht. De Duitsers bouwden de bunker in de achtertuin van dit voormalige weeshuis. De huidige bewoners hebben zich, noodgedwongen, neergelegd bij het lompe gebouw in hun (voormalige) tuin. Maar vinden het een onzalige gedachte als hun privacy en uitzicht straks wordt aangetast door een flink appartementencomplex.

Ook wijzen omwonenden graag op het 'monumentale karakter' van de bunker. Maar een poging om de bunker aan te laten wijzen als Rijksmonument is niet gelukt. Daar moest de rechter nog aan te pas komen. Daarnaast zou de nieuwbouw afbreuk doen aan het beschermde stadsgezicht alsook aan het beschermde Zocherplantsoen (het wandelpark langs de Singels).

Enkele maanden terug leek het erop dat de bezwaarmakers al hun kruit hadden verschoten. Op basis van een zogenoemde artikel 19.2 procedure waren alle bezwaren door de gemeente ongegrond verklaard en kreeg de Utrechtse projectontwikkelaar Edwin Oostmeijer op 25 juli van dit jaar de lang verwachte sloopvergunning en bouwvergunning toegekend.

Toch staat de bunker nog steeds overeind. En zal dat voorlopig nog even blijven ook. Daags voordat de sloperskogel de bunker neer zou halen, bleek dat de gemeente bij het verstrekken van de bouwvergunning de verkeerde procedure had gevolgd. Omdat het een bouwproject betreft in een beschermd stadsgezicht had de gemeente een veel strengere vrijstellingsprocedure moeten volgen. Belanghebbenden mogen dus opnieuw hun bezwaren indienen.

Projectontwikkelaar Edwin Oostmeijer blijft intussen hoopvol gestemd. Hij moet ook wel, want hij heeft de helft van alle appartementen al verkocht. Onder het voorbehoud dat hij alle vergunningen rond krijgt – dat wel natuurlijk. Het Servaas Bolwerk is Oostmeijers eerste en enige project. 'Die appartementen komen er echt wel.'

Meer over