Bulgarije nog altijd in de greep van gevestigde misdaadkliek

EU dreigt subsidies in te trekken als georganiseerde misdaad niet wordt aangepakt...

Leen Vervaeke

AMSTERDAM Een op klaarlichte dag vermoorde misdaadauteur, een ontslagen minister die banden heeft met de onderwereld en waarschuwingen van de Europese Unie dat de strijd tegen de georganiseerde misdaad beter moet. Die gebeurtenissen van de afgelopen maand vormen een zware domper voor Bulgarije, dat op 1 januari 2007 lid werd van de EU. Ze lijken de toenmalige kritiek te bevestigen dat Bulgarije te corrupt is om tot de EU toe te treden.

Corruptie en georganiseerde misdaad zijn in Bulgarije al lang een probleem. Onder het communisme was de toenmalige geheime dienst, de Darzhavna Sigurnost (DS), betrokken bij drugs- en wapenhandel. Na de val van het communisme bleven die handeltjes bestaan. Oude apparatsjiks namen voor een schijntje staatsbedrijven over en verouderde communistische wetten maakten creatief boekhouden mogelijk.

‘Onder het communisme kon je niets krijgen zonder vriendjespolitiek’, zegt Maria Genova, de in Nederland wonende Bulgaarse auteur van het boek Communisme, sex en leugens. ‘Het communisme is verdwenen, maar de vriendjespolitiek niet. Iedereen houdt elkaar de hand boven het hoofd.’

Tijdens de onderhandelingen over het EU-lidmaatschap deed Bulgarije toezeggingen over de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad. De gebeurtenissen van de afgelopen maand wijzen niet op een gewonnen strijd.

Op 7 april werd de misdaadauteur Georgi Stojev doodgeschoten, vermoedelijk door huurmoordenaars, nog geen 24 uur nadat een andere moord was gepleegd, op de directeur van een energiebedrijf. De daders werden niet gevonden, net als de daders van alle 150 huurmoorden die de afgelopen zeven jaar in Bulgarije zijn gepleegd.

Stojev was zelf afkomstig uit de Bulgaarse onderwereld. Hij verdiende zijn geld met een knokploeg die politici of zakenlui beschermde. Nadat hij wegens gewetensbezwaren uit de criminaliteit was gestapt, schreef hij over zijn ervaringen romans, waarin de personages opvallend veel overeenkomsten vertoonden met echte politici en zakenlui.

Naar aanleiding van de moord , werd de minister van Binnenlandse Zaken Rumen Petkov, verantwoordelijk voor de politie, ontslagen. In 2006 was hij al eens betrapt door een anticorruptie-eenheid toen hij betrokken was bij een deal tussen figuren uit de onderwereld. Nu bleek hij ook twee politieofficieren te hebben aangenomen die informatie doorspeelden aan louche zakenlui.

Met hem werden ook de ministers van Landbouw, Volksgezondheid en Defensie vervangen, die talmden met de door de EU gewenste hervormingen. En er werd een ministerie voor EU-subsidies opgericht. Wat meespeelde was een waarschuwing van de EU dat Bulgarije miljoenen euro’s aan subsidies niet zou krijgen als de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad niet voortvarender werd aangepakt.

Het ontslag is een positieve wending, zegt Tihomir Vezlov, auteur van het boek Organized crime in Bulgaria. ‘Sinds de val van het communisme is er geen minister van Binnenlandse Zaken geweest die niet met criminelen verbonden was. Het is positief dat er eindelijk eens een ontslagen is.’

Vezlov meent dat de georganiseerde misdaad in Bulgarije wel afneemt, maar niet dankzij de EU. ‘De reden is economisch. In de jaren negentig waren er vooral kleine winkels. De onderwereld controleerde de bevoorrading van die winkels, en kon volop frauderen. Nu is 90 procent van de markt in handen van multinationals, en is er minder speelruimte. Je ziet dat misdaadbazen legale inkomsten zoeken: vastgoed, de beurs, retail.’

Andere waarnemers zijn sceptischer. ‘Petkov is ontslagen, maar hij wordt nu genoemd als nieuwe fractievoorzitter van de Socialistische Partij’, zegt Daniela Gortcheva, hoofdredacteur van Dialog, een maandblad voor Bulgaren in Nederland. ‘Bulgarije zal corrupt blijven zolang leden van de DS hoge posten bezetten in de politiek. Ook de Bulgaarse president is oud-DS’er. Zolang de EU dat niet verbiedt, is het alsof ze een kankerpatiënt behandelt met oogdruppels.’

Volgens Maria Genova heeft de moetri – de Bulgaarse mafia – bovendien een nieuw doel: EU-subsidies. ‘Na het communisme kochten apparatsjiks staatsbedrijven op. Nu proberen ze nutsbedrijven op te richten, zodat ze EU-geld kunnen binnenhalen.’

Meer over