Buitenissig mens en scherp dammer

De gisteren op 39-jarige leeftijd aan leukemie overleden Jannes van der Wal was vooral door zijn gedrag een nationale bekendheid....

ROELF RIDDERIKHOFF

EXCENTRIEK als weinig anderen was Jannes van der Wal. Kort na het behalen van zijn wereldtitel in 1982 in Brazilië verbijsterde hij gans televisiekijkend Nederland door op de vraag van Mies Bouwman naar zijn leeftijd minutenlang in gepeins te verzinken. Ook op andere vragen bleef hij het antwoord schuldig waardoor hij de interviewster tot wanhoop dreef. Later verklaarde hij niet voorbereid te zijn geweest op de eerste vraag. 'De eenvoudige formulering hinderde me ook en daardoor raakte ik geblokkeerd.'

Het dammen leerde hij als zevenjarige. Hij was er direct bezeten van. Op het gymnasium in Heerenveen kwam hij in contact met Anton Schotanus, leraar Duits en speler van het eerste team van de Leeuwardense topclub Huizum. Op diens advies verliet Van der Wal de Heerenveens damclub en sloot zich aan bij Huizum.

Na het gymnasium vertrok hij naar Groningen om wiskunde te studeren. Na een jaar echter brak hij zijn studie af om beroepsdammer te worden.

Hij stelde weinig eisen aan het leven. Een stoel, een tafel en een bed waren voor hem voldoende. Om kleding noch kapsel maalde hij. 'Kleren maken de man, niet de dammer', placht hij te zeggen. Zijn ietwat sjofele verschijning was in 1975 reden hem uit de hoofdgroep van het Suikertoernooi te weren. Hij nam wraak door alle tegenstanders in de B-groep van het bord te slaan. Zelf kenschetste hij zijn levenshouding eens als volgt: 'Nou ja, ik ben geboren en daar heb ik zelf niet aan meegewerkt. Of misschien wel. Na die geboorte keek ik om me heen en trof daar voedsel. Dat vond ik wel interessant.'

Naast successen stonden buitenissige voorvallen centraal in zijn loopbaan. Zo was er het befaamde 'slaapincident'. Op de slotdag van het toernooi om de nationale titel in 1986 dat in Utrecht werd gespeeld, verscheen Van der Wal drie uur na aanvang in de speelzaal. Hij verklaarde in de stoptrein van Groningen naar Utrecht in slaap te zijn gevallen en toen hij wakker werd weer in Groningen te zijn.

Zijn Nederlandse titels veroverde hij in de jaren tachtig ('81, '84, '85 en '87). Aansprekend waren ook zijn toernooizeges in de zeer sterk bezette invitatie-toernooien in de toenmalige Sovjet-Unie - Kislovodsk in '82 en Bakoe in '84.

De anekdotes over de in Friesland (Driesum) geboren en getogen dammer zijn legio. Zo zou hij in 1981 zijn tegenstander (Clerc) een klap(je) hebben gegeven omdat die naar zijn zin met zijn hoofd te ver over het bord gebogen zat.

Tijdens het NK van '83 raakte hij dermate geïrriteerd dat hij na zijn zet zo'n harde klap op de klok gaf dat de stukken van het bord vlogen. De arbiter verklaarde de partij voor hem verloren.

In '92 verlegde hij zijn aandacht naar het schaken. Hij had als invaller een desastreus toernooi om de nationale titel gespeeld en concludeerde dat er in het dammen te veel remises werden gespeeld. In zijn eigen woorden: 'Ik ben niet gestopt met dammen, maar de dammers zijn gestopt met dammen.' Wel bleef hij nog uitkomen voor Het Drents Tiental en gaf hij veel simultaans, maar in het schaken ontwikkelde hij zich snel tot een speler van matig hoofdklasse-niveau.

Als dammer bleef hij echter bekend, niet alleen om zijn excentriciteit, maar ook als scherpe speler, die alle risico's van de wereld nam en daarom van de na-oorlogse kampioenen ook de meest kwetsbare was.

Uit de damwereld stond Harm Wiersma, de man die in 1982 als wereldkampioen werd onttroond, Van der Wal in de moeilijke laatste dagen bij. Uiterlijk waren de twee tijens dat WK in Brazilië tegenpolen. Wiersma meestal stijlvol in het pak en Van der Wal in een schipperstrui. De bewondering van Wiersma was er toen niet minder om. 'Wat je ook doet. Jannes gaat toch zijn eigen gang. Hij trekt zich van niemand iets aan. Dat kan ik best waarderen in hem.'

Roelf Ridderikhoff

Meer over