Buitenbeentje leidt regering India

NA RUIM veertig jaar van zijn leven gesleten te hebben als politicus, is Atal Bihari Vajpayee (71) erin geslaagd de top te bereiken....

ANNEKE TEUNISSEN

DE AMBITIEUZE Vajpayee vreesde als voetnoot de geschiedenis in te zullen gaan, namelijk als de premier die India het kortst had gediend: dertien dagen. Twee jaar geleden werd zijn partij al de grootste van het land, maar politieke tegenstanders deden zijn formatiepoging mislukken.

Vajpayee leidt een bonte coalitie van rechtse hindoenationalisten, regionalen, socialisten en onafhankelijken. Zijn eigen Bharatiya Janata Party (Indiase Volkspartij), is met 178 zetels verreweg de grootste. Maar de kleintjes hebben hun steun duur verkocht. Zij sleepten belangrijke ministersposten in de wacht en wisten de scherpste kantjes van het BJP-programma af te slijpen.

Het is de vraag of de nieuwe premier daar rouwig om is. In zijn eigen partij is Vajpayee een vreemde eend in de bijt. Als enige van de BJP-leiders is hij aanvaardbaar voor de moslimminderheid in India. BJP-aanhangers vernielden in 1992 een moskee in Ayodhya, omdat zij meenden dat die stond op de plek waar de hindoegod Ram is geboren. Van deze actie, die tot geweldsuitbarstingen in heel India leidde, heeft Vajpayee zich gedistantieerd. Ayodhya noemde hij 'een blunder van Himalaya-proporties'.

Bovendien is Vajpayee verre van een voorbeeldige hindoe. Hij is vrijgezel, maar heeft een langdurige relatie met een getrouwde vrouw. Hij is niet vies van een whisky. Een vegetarisch menu zou gepast zijn, maar hij prefereert een cordon bleu of een kebab. Hij kijkt naar westerse films en reist graag naar New York.

Het is niet verwonderlijk dat Vajpayee buiten zijn partij geliefder is dan erbinnen. Maar aangezien hij populairder is dan zijn partij, kan de BJP niet om hem heen. Hij geldt als de gematigde hindoeleider en is alom gerespecteerd. Als minister van Buitenlandse Zaken (1977-'79) was hij succesvol. De relatie met 'vijand' Pakistan verbeterde in korte tijd.

Zijn oratorische kracht is ongeevenaard. Hij is geestig, hij is poëtisch en hij is vol mimiek. Naar eigen zeggen spreekt hij voor de vuist weg. 'Als student deed ik eens mee aan een voordrachtwedstrijd. Ik dacht dat ik mijn verhaal uit het hoofd kende, maar op het podium was ik het helemaal kwijt. Toen heb ik besloten nooit meer een toespraak voor te bereiden.'

Atal Bihari Vajpayee werd op 25 december 1926 geboren als zoon van een leraar hindi, behorend tot een hogere kaste. Als student voelde hij zich aanvankelijk aangetrokken tot het communisme, later tot het gandhisme en de Congrespartij. In 1942 zat hij enige tijd gevangen, als een van de strijders voor onafhankelijkheid.

Vajpayee lijkt atypisch voor zijn partij, maar hij is wel de oprichter. Begin jaren vijftig was hij al betrokken bij de oprichting van de voorloper van de BJP, de Jan Sangh. Dat was destijds de politieke tak van de RSS, een gedisciplineerd vrijwilligerskorps van radicale hindoenationalisten dat nog steeds bestaat.

De door Vajpayee in 1980 opgerichte BJP behaalde bij de verkiezingen van 1984 slechts twee zetels. De oprichter won geen parlementszetel. Pas onder aanvoering van de fanatieke L. K. Advani raakte de BJP uit het slop. Door Advani's intolerante houding jegens de moslimminderheid groeide de aanhang spectaculair.

Onder Advani werd de BJP de grootste partij. Maar na 'Ayodhya' werd de partij onaanvaardbaar als partner voor vrijwel alle andere partijen. Naast de radicale Advani was de gematigde Vajpayee nodig om de partij werkelijk politieke macht te bezorgen.

'Aan alle onzekerheid is een einde gekomen', verklaarde Vajpayee zondag. 'We zullen onze belofte inlossen en India stabiliteit en een goed bestuur bezorgen.' Vajpayee de gematigde en Advani de radicale zitten beiden in het nieuwe kabinet. Vooralsnog is buitenbeentje Vajpayee het gezicht van de BJP-regering.

Anneke Teunissen

Meer over