Nieuws

Brussel wil rem op oneerlijke concurrentie door Chinese en andere buitenlandse staatsbedrijven

De Europese Commissie wil overnames van Europese ondernemingen door Chinese en andere buitenlandse (semi)staatsbedrijven kunnen verbieden als die de concurrentie vervalsen. Ook moet er paal en perk worden gesteld aan buitenlandse bedrijven die – geholpen door staatssteun – lucratieve opdrachten van Europese overheden in de wacht slepen.

Commissarissen Margrethe Vestager (Concurrentie) en Thierry Breton (Interne Markt)'. Beeld AP
Commissarissen Margrethe Vestager (Concurrentie) en Thierry Breton (Interne Markt)'.Beeld AP

Het is voor het eerst dat Brussel concurrentievervalsing door ‘buitenlandse subsidies’ (lees: Chinese staatssteun) serieus aanpakt. ‘Een kwestie van eerlijkheid’, zegt een betrokken Commissie-ambtenaar. De EU-regels voor staatssteun, fusies en marktafspraken zijn immers alleen van toepassing op Europese bedrijven, waardoor hun buitenlandse concurrenten de lachende derde zijn. De nog vertrouwelijke voorstellen worden woensdag gepresenteerd door de Commissarissen Vestager (Concurrentie), Breton (Interne Markt) en Dombrovskis (Economie).

Om de nieuwe controletaak serieus uit te voeren, zijn 145 nieuwe banen nodig bij de Commissie, blijkt uit de ontwerpvoorstellen. Alles bij elkaar goed voor 90 miljoen euro extra uitgaven de komende jaren. Na een stevig debat tussen de Commissarissen is besloten dat de meeste van die nieuwe functies ten koste gaan van de formatie bij andere Commissie-afdelingen.

Concurrentievervalsing

De Commissie, de lidstaten en het Europees Parlement maken zich steeds meer zorgen over concurrentievervalsing door vooral Chinese bedrijven. Die kopen hun Europese concurrenten op met de hulp van Beijing in de vorm van directe financiële regeringssteun, renteloze leningen, staatsgaranties en belastingvoordelen. Daarmee kunnen Chinese ondernemers meer geld op tafel leggen bij overnames dan hun Europese concurrenten. Ook zijn ze in staat een lagere prijs te bieden om overheidsopdrachten in Europa binnen te halen.

Als remedie stelt de Commissie voor dat de EU-regels straks ook voor buitenlandse bedrijven gelden bij grotere overnames (omzet minimaal 500 miljoen euro per jaar) en aanbestedingen van minimaal 250 miljoen euro. Als de buitenlandse concurrent te veel profiteert van staatssteun, kan de Commissie de overname of overheidsopdracht tegenhouden. Of het kan de onderneming verplichten de staatssteun terug te betalen of bedrijfsonderdelen te verkopen om concurrentievervalsing tegen te gaan.

Waarschuwingssysteem

De lidstaten beslissen uiteindelijk of de Commissie de macht krijgt om buitenlandse bedrijven in toom te houden. Vooralsnog lijkt daar brede steun voor, net als in de Commissie. Nederland deed eind 2019 al een voorstel daartoe, Duitsland, Frankrijk, Italië en Polen in 2020.

Dat neemt niet weg dat bij de uitwerking ervan een stevige discussie zal ontstaan omdat de belangen verschillen. Zo exporteert Duitsland meer naar China dan alle andere EU-landen bij elkaar. Sinds oktober vorig jaar kent de EU al een waarschuwingssysteem om te voorkomen dat buitenlandse investeerders cruciale infrastructuur (van belang voor openbare orde en veiligheid) in handen krijgen.

Autonomie

De nieuwe striktere concurrentieregels voor buitenlandse bedrijven passen in het nieuwe Europese industriebeleid dat eveneens woensdag wordt gepresenteerd. Doel van dat beleid is dat Europa economisch meer op eigen benen staat zonder te vervallen in protectionisme. Die ‘open strategische autonomie’ was onderwerp van een verhit debat in de Commissie, met de Franse Commissaris Breton hamerend op ‘autonomie’ (Europa eerst) en Vestager en Dombrovskis op ‘open’ (vrijhandel). Bij de lidstaten is die tweedeling ook zichtbaar, Nederland zit aan de ‘open’ zijde.

De beleidsnota van de Commissie benadrukt dat de interne Europese én de wereldmarkt van belang zijn voor de EU. De coronacrisis heeft geleerd dat de EU voor sommige producten (medicijnen, medische hulpmiddelen) te afhankelijk is van het buitenland. Dat geldt ook voor halfgeleiders, microprocessors en sommige grondstoffen.

Meer leveranciers

In plaats van alle industrie terug te halen naar Europa – de voorkeur van Breton – kiest de Commissie ervoor de afhankelijkheid ook te bestrijden met meer leveranciers en het gebruik van andere materialen. Ook bij de opzet van ‘Europese allianties’ (clusters van bedrijven in essentiële sectoren als accu’s voor elektrische wagens, waterstof als energiebron, halfgeleiders, dataopslag) blijven buitenlandse deelnemers welkom.

Verder wil de Commissie vol inzetten op de vergroening en digitalisering van de industrie en moet bij nieuwe crises als de coronapandemie het vrij verkeer van goederen, diensten en mensen gewaarborgd zijn.

Commissaris Interne Markt Thierry Breton (links) vorige maand bij een plenaire vergadering van het Europees Parlement. Beeld EPA
Commissaris Interne Markt Thierry Breton (links) vorige maand bij een plenaire vergadering van het Europees Parlement.Beeld EPA
Meer over