Nieuws

Brussel wil meer slagkracht nationale overheden bij jacht op bezittingen Russische oligarchen

Brussel wil financiële tegoeden, onroerend goed en luxe goederen van criminelen sneller opsporen en confisqueren, inclusief de bezittingen van Russische oligarchen. Woensdag gepresenteerde voorstellen hiervoor openen de deur naar gebruik van de in beslag genomen rijkdom voor de wederopbouw van Oekraïne.

Marc Peeperkorn
Het megajacht Scheherazade, dat van de Russische president Poetin zou zijn, in de haven van Carrara.  Beeld AFP
Het megajacht Scheherazade, dat van de Russische president Poetin zou zijn, in de haven van Carrara.Beeld AFP

‘Volg het geld’, zei Europees Commissaris Johansson (Binnenlandse Zaken) bij een uitleg over de plannen. Ze wees erop dat van de geschatte 139 miljard euro omzet aan criminele activiteiten per jaar, slechts 2 procent wordt bevroren en 1 procent geconfisqueerd. De lappendeken aan nationale regels maakt het ook voor de Kremlin-kleptocraten makkelijker de Europese sancties tegen Rusland en Belarus te omzeilen. ‘Degenen die Poetins oorlogsmachine draaiende houden, zullen de prijs daarvoor betalen’, aldus commissaris Jourová (Waarden).

De voorstellen zijn niet onomstreden in de lidstaten die ze samen met het Europees Parlement moeten goedkeuren. Nogal wat EU-landen voorzien juridische procedures van personen en bedrijven die hun eigendommen kwijtraken. Begin volgende week geven de Europese regeringsleiders een eerste oordeel over de plannen.

Hoewel de EU snel en eensgezind vijf sanctiepakketten tegen Rusland heeft aangenomen als straf voor invasie van Oekraïne, verloopt de uitvoering ervan minder voorspoedig. Tot nog toe is voor een kleine 10 miljard euro aan goederen van oligarchen bevroren en is voor 200 miljard euro aan financiële transacties geblokkeerd. De Commissie stelt dat de verschillen in nationale wetgeving het makkelijker maakt om de sancties te omzeilen.

Oligarchen omzeilen sancties via ingewikkelde constructies

De discussie over het aanscherpen van de regels voor het opsporen en in beslag nemen van criminele vermogens duurt al veel te lang, vindt de Commissie. De soms gebrekkige uitvoering van de sancties tegen Rusland en Belarus, maken dat op pijnlijke wijze duidelijk. Oligarchen omzeilen die sancties via ingewikkelde constructies en lidstaten hebben vaak niet de kennis en mensen om daar iets tegen te doen.

De Commissie stelt daarom voor de nationale autoriteiten die de sancties moeten naleven te versterken. De regels voor het opsporen, bevriezen en confisqueren van geld en goederen worden verduidelijkt, de samenwerking tussen de lidstaten dient verbeterd. Als het aan de Commissie ligt kunnen financiële tegoeden straks bevroren worden vóórdat er een rechterlijke uitspraak ligt. Dat voorkomt dat de eigenaren het geld tijdig wegsluizen.

Verder wordt het makkelijker beslag te leggen op huizen, jachten en vliegtuigen. Als die door criminaliteit verkregen zijn – of als de eigenaren ze proberen te verbergen – kunnen ze sneller worden verkocht. Ook kan ‘onverklaarbare rijkdom’ worden aangepakt. Daarmee richt de Commissie haar pijlen op de grote criminele bazen en oligarchen die rustig in luxe leven, omdat ze niet zichtbaar betrokken zijn bij illegale activiteiten.

De Commissie wil overtreding van Europese sancties bestempelen als een EU-misdaad. Datzelfde zou moeten gebeuren voor milieudelicten, mensensmokkel en afpersing. Dat maakt het mogelijk deze misdaden te vervolgen conform strikte Europese standaarden. Als de lidstaten hiermee akkoord gaan, wordt het strafbaar om tegoeden te verdonkeremanen van personen of bedrijven die op de Europese sanctielijst staan. Nu is dat in sommige lidstaten alleen een administratief vergrijp. Ook het negeren van een exportboycot en hulp voor oligarchen komt straks op zwaardere straffen te staan.

De Commissie zegt de rechten van verdachten – ook vastgelegd in internationale verdragen – te zullen respecteren. Niet alle lidstaten zijn daarvan overtuigd. De Duitse minister van Financiën Lindner plaatste eerder deze week vraagtekens bij de (toen nog niet gepresenteerde) Commissieplannen. Omdat sommige daarvan unanieme instemming van de lidstaten vereisen, kan een akkoord op zich laten wachten.