Nieuws

Brussel: behoud vrij reizen in Schengenzone vraagt om strikter asielbeleid

De EU moet haar buitengrenzen nagenoeg sluiten als vijandige landen grote groepen migranten op de been brengen om de Unie te destabiliseren. Alleen op die manier is volgens de Europese Commissie het behoud van de Schengenzone zonder interne grenscontroles mogelijk.

Marc Peeperkorn
Poolse politieagent regelt het verkeer in Kuznica, bij de grens met Belarus waar duizenden migranten zich ophouden. De EU wil voorkomen dat landen zoals Belarus migranten inzetten als drukmiddel tegen de Unie. Beeld EPA
Poolse politieagent regelt het verkeer in Kuznica, bij de grens met Belarus waar duizenden migranten zich ophouden. De EU wil voorkomen dat landen zoals Belarus migranten inzetten als drukmiddel tegen de Unie.Beeld EPA


De Commissie wil daarnaast de illegale migratie binnen de EU inperken. Economische migranten (die geen asiel aanvragen) reizen nu relatief eenvoudig naar hun favoriete EU-land. Voor Nederland, Duitsland, Oostenrijk en België is deze ‘secundaire migratie’ (via een ander EU-land) een groot probleem. De Commissie stelt voor dat illegalen die opgepakt worden tijdens gezamenlijke politieacties, teruggestuurd mogen worden naar het EU-land waar ze vandaan kwamen. Nederland drong volgens betrokkenen aan op verdergaande dwang bij terugkeer.

Met de dinsdag gepresenteerde voorstellen wil de Commissie de verworvenheden van Schengen – een ‘kroonjuweel’ volgens commissaris Schinas (Migratie & Waarden) – veiligstellen. Het door burgers en bedrijven gewaardeerde vrij reizen tussen de 26 Schengen-landen wordt steeds verder uitgehold. Dat gebeurt door druk van buitenaf (migratiechantage door Belarus), herinvoering van grenscontroles vanwege migratie en vrees voor terreur alsook de lappendeken aan corona-reisrestricties.

De Franse president Macron, die komende zes maanden de EU voorzit, heeft het behoud van Schengen tot een van de speerpunten van zijn beleid verheven. De plannen van de Commissie nemen daar een voorschot op, al zullen ze volgens betrokkenen op forse weerstand stuiten in de lidstaten en in het Europees Parlement.

De Commissie wil dat migranten inzetten als drukmiddel tegen de EU – zoals Belarus onlangs deed uit boosheid over Europese sancties – geen kans meer krijgt. Polen, Letland en Litouwen kregen begin deze maand toestemming de asielprocedures te versoberen voor migranten aan de grens met Belarus, om zo de toestroom tegen te houden. De Commissie stelt voor deze noodrem te activeren bij soortgelijke acties waar dan ook aan de Europese buitengrenzen.

Als de EU-leiders het erover eens zijn dat er sprake is van een crisis en chantage, mogen de betrokken EU-landen de asielprocedures vertragen en versoberen en de terugkeer van kansloze migranten versnellen. De Commissie hamert erop dat de rechten van asielzoekers gewaarborgd blijven. Europarlementariërs uitten eerder kritiek op dit soort noodmaatregelen.

Grenscontroles

De Commissie dringt verder aan op vermindering van de interne grenscontroles. Herinvoering van controles mag als de openbare orde en veiligheid erom vragen maar zijn in principe beperkt tot zes maanden. Landen als Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Denemarken en Zweden kennen echter al zes jaar grenscontroles vanwege terreurbestrijding en illegale migratie.

Volgens commissaris Johansson (Binnenlandse Zaken) mogen grenscontroles alleen als laatste redmiddel en niet langer dan twee jaar. Lidstaten zouden periodiek moeten aangeven waarom de controles nog nodig zijn en of er geen alternatief (politiesamenwerking) is.

De les uit de coronapandemie is dat lidstaten de burger horendol maken met steeds iets afwijkende nationale reisrestricties. Voor reizen naar de EU pleit de Commissie daarom voor bindende EU-regels, nu kan ze alleen aanbevelingen doen.

Schinas en Johansson benadrukten dat hun voorstellen in feite noodverbanden zijn omdat de lidstaten het niet eens kunnen worden over een Europees asielbeleid. Een betere bescherming van de buitengrenzen, het opheffen van grenscontroles, een snelle terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers en het tegengaan van illegale migratie zijn een stuk eenvoudiger en geloofwaardiger als de EU-landen samenwerken. Het ‘holistische’ Migratiepact dat de Commissie daartoe vorig jaar op tafel legde, is volgens EU-diplomaten echter ‘dood’. Een soortgelijk plan in 2016 van de vorige Commissie sneuvelde eveneens in de loopgraven tussen de lidstaten.

Meer over