BRUCE WILLIS

Niemand kan de wereld voor een ramp behoeden zoals Bruce Willis: onverwoestbaar en loyaal. Met zijn hoekige tronie en grove woordenschat contrasteert hij fel met de keurige helden van zijn tijd....

Ronald Ockhuysen

Bruce Willis heeft, zoals dat heet, een andere smaak. De kaalkop draagt T-shirts met afgeknipte mouwen, die zijn spieren nauw omsluiten, en loopt graag rond in rafelige jeans. Ook over avondkleding heeft hij zo zijn eigen opvattingen. De acteur houdt van zijden maatpakken (van vriendin Donna Karan), met daaronder een blouse en een das in dezelfde kleur als het pak. Zijn ongeschoren baard schuurt daarbij over zijn boord.

Een mafkees, luidt doorgaans het oordeel over de 'thinking man's Rambo'. Veel eigenwaan, een grote bek en altijd in voor een grap; in David Lettermans Tonight Show maakt hij zijn entree op een Harley Davidson, of hij parodieert, gehuld in een lendendoek, de rol van zijn vrouw Demi Moore in Striptease. 'Jij bent nog altijd de grootste idioot van de klas', stelde Letterman tevreden vast.

Een ontspoorde nouveau riche, schreven de dagbladen toen uitlekte dat het trouwfeest van Willis en Demi Moore 1,7 miljoen gulden had gekost. Bij hun scheiding, tien jaar later, noemden tabloids het stel 'the beauty and the potato-head'. Take the children and run!, was het advies dat Moore meekreeg.

Over weinigen wordt met meer gal geschreven dan over het stotterende kind Bruce Willis dat een steracteur werd. Zijn praatjes, over hard werken en kansen grijpen, passen niet in de schema's van politiek correct denkend Amerika.

Armoede is niet nodig, luidt het devies van de lasserszoon uit New Jersey, die tot zijn doorbraak in de televisieserie Moonlighting slecht betaalde baantjes (zingende barkeeper) afwisselde met rolletjes in houtje-touwtje-theaters, ver weg van Broadway.

Willis-wijsheid nummer één: 'Je moet op het juiste moment de juiste dingen doen.' Wijsheid twee: 'Geloof in de Amerikaanse Droom, en weet wat je wilt bereiken.' Wijsheid drie: 'Zorg dat je net zoveel geluk hebt als ik.'

De massa, waaraan hij zijn sterrenstatus te danken heeft, vindt Willis een actieman. Niks moeilijke woorden of artistieke intenties, maar een kerel met het juiste arbeidsethos: hard werken, en daarna met de mannen een feestje bouwen.

Bruce Willis verwierf eind jaren tachtig faam als David Addison in Moonlighting - een televisieserie over twee detectives, gespeeld door Willis en Cybill Shepherd. Moonlighting ging niet, al leek dat zo, over boeven vangen, maar over de vraag of Willis en Shepherd elkaar nu wel of niet zouden krijgen.

Willis, terloops ook nog een monsterhit scorend met een wankele cover van Under the Boardwalk van The Coasters, wordt door Moonlighting een veelgevraagd acteur. Met zijn hoekige tronie en grove woordenschat contrasteert hij fel met de keurige helden van dat moment: Michael J.Fox, Emilio Estevez en Harrison Ford. Eindelijk weer een echte kerel, in de traditie van Humphrey Bogart, Ralph Meeker en Robert Mitchum. Iemand die 'Yippee-ki-yay, motherfucker' zegt, de trekker overhaalt, en dan tevreden aan een sigaret trekt.

De tough guy krijgt zijn definitieve vorm als John McClane, de politie-agent die in Die Hard (1988) met een mengsel van humor en agressie een bende uit de weg ruimt. Willis is vanaf dan het diapositief van de eigentijdse, begripvolle man; geen woorden maar daden.

Niemand kan de wereld voor een ramp behoeden zoals Willis. De karakters die hij speelt zijn doorgaans onverwoestbaar, en boven alles loyaal aan hun getrouwen. Aan het slot van Die Hard sluit Willis een getraumatiseerde politie-agent en zijn ex-vrouw in de armen, in Twelve Monkeys (1996) reist hij door de geschiedenis in dienst van de mensheid en in Armageddon (1998) gaat hij pas tot actie over als ook zijn collega's - een zootje ongeregeld - mee mogen doen.

Geen wonder dat een Russische krant presidentskandidaat Vladimir Poetin vorig week omschreef als het Russische antwoord op Bruce Willis. Zijn naam is synoniem met onverzettelijkheid. Al blijven velen de branieschopper - vermakelijke rollen in Blind Date en Death Becomes Her ten spijt - zien als een type dat verdwaalt zodra hij meer dan drie regels tekst achter elkaar moet zeggen.

Hoelang kunnen de zwartkijkers dat nog volhouden?

Dinsdag koos het Amerikaanse publiek The Sixth Sense tot de beste film van 1999. Hoofdrolspeler Willis, inmiddels goed voor veertig miljoen gulden per klus, werd uitgeroepen tot beste acteur. Willis, de menselijke vechtmachine, speelt in de thriller een psychiater. Hij raakt, net als in Mercury Rising, bevriend met een kind. Het joch heeft sociale problemen, omdat hij denkt met doden te kunnen praten. De vriendschap tussen de psychiater en het kind groeit uit tot een broos verbond. Willis' rol is de personificatie van heimwee naar de kindertijd.

Toch vonden veel Amerikaanse critici, Willis' erfvijanden, de rol niet veel voorstellen. 'Willis heeft zijn gezich op dezelfde stand als in zijn schietfilms', noteerde Stephen Holden in The New York Times. Mick LaSalle in The San Francisco Chronicle: 'Willis' bijdrage is gereduceerd tot reacties op het spel van Haley Joel Osment.'

Willis en filmjournalisten verhouden zich tot elkaar als water en vuur. Recensenten noemden Die Hard: With A Vengeance wuft 'een topfilm ondanks Willis', en de acteur kan het op zijn beurt niet nalaten journalisten af te doen als domkoppen. In Cannes liep hij na een onaardige vraag weg van een persconferentie. In het Britse filmtijdschrift Empire noemde hij de pers 'een kleinzielige, kortzichtige en simplistisch denkende beroepsgroep'. 'Het geschreven woord legt het af tegen de tv. Dat maakt de schrijvende journalisten vals en gefrusteerd', vertelde hij, zuigend aan een kreeft, aan Esquire. Na de slechte kritieken op Armageddon: 'Filmrecensies? Die zijn hetzelfde lot beschoren als de dinosaurus.'

De minachting voor het geschreven woord staat haaks op zijn ambitie serieus te worden genomen. Het staat vast dat Willis werkt aan een acteercarrière naast zijn succesvolle loopbaan als spierbonk met humor. Hij is 45 jaar, schatrijk, wereldberoemd en vader van drie dochters (Rumer Glenn, Scout La Rue en Tallulah Belle W Thursday) - de basis om de diepte in te gaan is, zo zei hij in 1995, wel zo'n beetje gelegd.

Al in 1991 speelde hij een meesterkraker in de door hemzelf geproduceerde actiekomedie Hudson Hawk - een flop die hem 29 miljoen dollar zou hebben gekost. Maar Willis bleef speuren naar ander werk. Hij liet zich regisseren door Terry Gilliam ('Bruce is op zijn best als hij zwijgt, als hij een keer niet de halve wereld opblaast') en maakte indruk in Quentin Tarantino's Pulp Fiction.

Tarantino staat erom bekend de sterstatus van John Travolta te hebben gereanimeerd. Maar de Amerikaan verrichtte ook veldwerk voor Willis, die als boksend blokhoofd in twintig minuten Pulp Fiction meer lagen kon aanboren dan in al zijn actiefilms bij elkaar.

In het echte leven, buiten de schijnwerpers, toont Willis zich ook vaker een man met gedachten, al blijft hij in de eerste plaats een stokebrand. Niks steunbetuigingen aan Tibet en zijn monniken, wel warme woorden voor de Republikeinen en hun strijd tegen de zachte krachten van links Amerika. In 1992 dook Willis op tijdens de Nationale Conventie om George Bush aan te prijzen, en ten tijde van de affaire-Lewinsky noemde hij president Clinton een man 'die zich niet aan de regels houdt en dus straf moet krijgen'.

'Mag ik?', zou hij later zeggen. 'Ik ben niet de acteur die zonodig zijn mond moet roeren. Ik roer me als belastingbetaler. Ik betaal in één jaar meer dan Bill Clinton zijn hele leven zal doen. In een jaar! Ik vind dat ik het recht heb te klagen of te applaudisseren wanneer ik dat wil.'

Bot en provocerend - dat is Willis nog altijd. Maar de vaak gemaakte vergelijking tussen hem en Mickey Mouse (beiden zijn een typetje, beiden kunnen in hun films niet dood en beiden hebben buiten hun rol niks te zeggen) gaat niet meer op.

Willis is een man van vlees en bloed geworden. De voormalige wodka-verslaafde kan geen drank meer zien. Na zijn scheiding deed hij zijn nachtclubs van de hand, evenals een optrekje in Malibu. In 1999 op de Amerikaanse televisie: 'Ik wil alleen nog maar vlakbij mijn kinderen wonen. Ik moet er zijn als ze me nodig hebben, en zij moeten in de buurt zijn als ik hen nodig heb. Dat is mijn levenstaak. De rest is minder belangrijk.'

Ook toonde hij, misschien wel voor het eerst in zijn leven, een enigszins milde houding ten aanzien van zijn schrijvende vrienden. 'Eigenlijk kunnen ze maar vier verhalen over filmsterren maken. Eén: je breekt door. Twee: Je piekt. Drie: Je stort neer. Vier: Je keert terug.'

Nog even en zijn alter ego John McClane staat in Die Hard 4 niet meer op nadat hij op een bom is gestuit. 'Yippee-ki-yay, motherfucker!'

Meer over