Britten zien in diversiteit kracht van organisatie; Blair wil toverkus geven aan slapend Gemenebest

Het is, zeggen sommige diplomaten, een gezellig theekransje waar wel ellenlang wordt gesproken, maar verder weinig spijkers met koppen worden geslagen....

Van onze correspondent

Bert Wagendorp

LONDEN

Voor het eerst sinds twintig jaar komt het Gemenebest weer bijeen in Groot-Brittannië, en Blair wil er een historische vergadering van maken. Minstens zo historisch als de bijeenkomst in Harare van 1991, die werd afgesloten met de Verklaring van Harare, waarin de lidstaten beloftes deden over de handhaving van de mensenrechten en democratisch bestuur.

Daar schort het ondertussen in verschillende Gemenebestlanden nog steeds behoorlijk aan, maar de organisatie bewees met de Verklaring van Harare wel dat er ook min of meer concrete resultaten uit de bijeenkomst kunnen komen. Indirect leidde de verklaring in 1995 tot de schorsing van Nigeria, nadat in dat land de mensenrechtenactivist en schrijver Ken Saro-Wiwa door het militaire regime ter dood was gebracht.

Nadat het land als lid was geschorst, werd de CMAG (Commonwealth Ministerial Action Group) opgericht, die de naleving van de Verklaring van Harare controleert. Donderdag besloot de CMAG dat Nigeria nog één jaar krijgt om zijn mensenrechtenstatus te verbeteren en de democratie te herstellen. Is in oktober 1998 nog geen progressie geboekt, dan vliegt Nigeria uit de club.

Landen als Groot-Brittannië, Canada en Nieuw-Zeeland hadden Nigeria nu al willen royeren, maar dat werd door de Afrikaanse leden van de CMAG voorkomen. Overigens zei de Nigeriaanse minister van Buitenlandse Zaken Tom Ikimi deze week dat zijn land er sterk over denkt om zelf het Gemenebest maar te verlaten. 'Wij zullen het niet missen.'

Dat is een zeldzaam geluid. Want ondanks het wat suffige imago van het Gemenebest staan landen in de rij om er lid van te worden. Het zijn niet alleen voormalige Britse kolonies die belangstelling tonen. In 1995 traden Mozambique en Kameroen toe. Andere landen die graag lid zouden worden, maar dat om verschillende redenen nog niet zijn, zijn Nepal, Birma, Jemen, Rwanda en de Palestijnse Nationale Autoriteit.

Het Gemenebest telt nu 54 lidstaten, van het qua bevolking op een na grootste land ter wereld India (bijna een miljard inwoners), tot een van de kleinste, Tuvalu (9300 inwoners). Het Gemenebest omvat een kwart van de wereldbevolking en 20 procent van de wereldhandel. Alle continenten zijn vertegenwoordigd.

In die diversiteit ziet Blair het geheim van een opbloei van de organisatie. De bijeenkomst in Edinburgh moet maandag worden afgesloten met een Economische Verklaring en de Britse premier zei deze week, tijdens het voorbereidende Commonwealth Business Forum, dat de Verklaring van Edinburgh samen met die van Harare 'de twee pijlers zullen gaan vormen waarop het nieuwe Gemenebest zal zijn gestoeld'.

Blair, die niet houdt van bescheiden doelstellingen, zei dat hij het Gemenebest graag zou zien uitgroeien tot een 'sleutelorganisatie in de wereld'. Binnen het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken wint het idee veld dat het Gemenebest de volwaardige derde poot aan de Britse buitenlandse politiek moet worden, naast EU en Verenigde Staten. 'We moeten ons realiseren dat we meer vrienden hebben dan we dachten', zei een hoge ambtenaar vrijdag.

De Nieuw-Zeelandse minister van Buitenlandse Zaken Don McKinnon omschreef het Gemenebest recentelijk als een 'instelling met een groot potentieel, dat door de lidstaten nog niet als zodanig is herkend'.

De secretaris-generaal, de Nigeriaan Emeka Anyaoku, zei deze week in Londen dat 'het Gemenebest weliswaar is ontstaan uit de Britse koloniale erfenis', maar dat het nu niets Brits-imperiaals meer heeft. 'Dat wordt nog onvoldoende erkend.'

Het informele karakter dat de Gemenebest-top altijd kenmerkt, geldt als een van de sterke punten van de organisatie. Een ander is het niveau van gelijkheid waarop de regeringsleiders met elkaar praten. Zonder hinderlijke tussenkomst van tolken, zoals bij EU en VN-bijeenkomsten het geval is, want iedereen praat Engels. Het Gemenebest is vooral een organisatie van netwerken, waar gemakkelijk kruisverbanden kunnen worden gelegd tussen landen en organisaties van landen.

Behalve de gemeenschappelijke taal, wordt de communicatie en het zakendoen ook vergemakkelijk doordat de meeste lidstaten door de Britten geïntroduceerde juridische en zakelijke systemen hebben gehandhaafd. Zo was het vooral aan de binnen het Gemenebest gelegde contacten te danken, dat Maleisië kon uitgroeien tot een belangrijke investeerder in Zuid-Afrika en dat de handelscontacten tussen onwaarschijnlijke partners als Zimbabwe en Cyprus opbloeien.

Meer over