Britten worstelen met uitslag

De obstakels voor een coalitie lijken groot; de 61 miljoen Britten verkeren nog steeds in onzekerheid.

Van onze correspondent Gert-Jan van Teeffelen

Premier Gordon Brown kan slechts afwachten of de gesprekken iets opleveren. Zoniet, dan zou hij samen met de LibDems en kleine nationalistische partijen uit Wales en Schotland een ‘regenboogcoalitie’ kunnen vormen. Zoveel kikkers in een wagen lijkt vragen om problemen, mede gezien het feit dat het dulden van tegenspraak niet Browns sterkste kant is.

Alleen de oudere generatie herkent deze situatie. In 1974 begon de Conservatieve premier Edward Heath gesprekken met de Liberalen, de grote winnaars van de verkiezingen toen. Vanwege het kiesstelsel leverden hun 6 miljoen stemmen echter slechts 14 zetels op. Labour en de Tories scoorden elk minder dan 12 miljoen stemmen, maar kregen beide 300 zetels, oftewel ruim twintig maal zoveel als de arme Liberalen.

Hun leider Jeremy Thorpe eiste daarom ingrijpende hervorming als prijs voor een pact. Heath weigerde en nam ontslag, waarna Labour een minderheidsregering vormde. Premier Harold Wilson schreef kort daarna nieuwe verkiezingen uit, waarbij hij een nipte meerderheid haalde.

Nick Clegg staat onder immense druk eveneens hervormingen te eisen. ‘Lever ons niet uit aan de Tories, Cleggy!’, riep een voorbijganger naar hem toen Clegg zaterdag zijn huis in de Londense wijk Putney verliet. Later stonden er duizend demonstrerende partijgenoten voor de deur die riepen om een nieuw kiesstelsel.

Toezeggingen

De kans is echter klein dat de Conservatieven veel toezeggingen doen; hun naam is niet geheel toevallig gekozen. Labour is gewilliger, volgens velen uit wanhoop om aan de macht te kunnen blijven. Een eerlijker kiesstelsel zou betekenen dat het gedaan is met de bijna automatische verkiezingszeges van Labour en de Tories.

In plaats daarvan zwaait het kamp van David Cameron in de media met ministersposten voor de LibDems. Zelfs als Clegg en zijn team hiervoor voelen, zou een deal nog dagen kosten. De partij heeft een complexe interne overlegstructuur.

Er zitten echter grote verschillen tussen de partijen. Zondag lekte een brief van William Hague uit, waarin de Conservatieve kandidaat voor de post op Buitenlandse Zaken een ijzige houding ten opzichte van de EU propageert. Als de Conservatieven alleen gaan regeren, lijken verkiezingen binnen een jaar onvermijdelijk.

Bij de LibDems is een belangrijke rol weggelegd voor ex-partijleider Paddy Ashdown, pater familias van de partij en tegenwoordig Lord. Hij zei in interviews dat hij niet denkt dat ‘iemand een nieuwe regering kan vormen zonder te luisteren naar de roep van het Britse volk om wijziging van ons politieke systeem, en het kiesstelsel is daar onderdeel van.’

Aan conservatieve zijde wordt gewezen op de financiële markten, die het niet zouden pikken als Groot-Brittannië – met zijn forse begrotingstekort – lang stuurloos zou blijven. Uit de City kwamen echter sussende geluiden. ‘Ik denkt dat beleggers ons het voordeel van de twijfel geven’, zei John Chatfeild-Roberts, directeur bij Jupiter, een grote fondsbeheerder. ‘De markt is nerveus, maar Britse staatsobligaties werden afgelopen week juist gewilder door alle turbulentie in de eurozone. Ook als we wel een nieuwe regering hadden, zou er nooit in een week een plan liggen.’

‘Brown, de kraker’

De media hebben intussen hun eigen agenda. ’s Lands grootste krant, The Sun, drukte ‘nieuws’ af dat als volgt begon: ‘Een 59-jarige man heeft gisteren een luxe woning in de buurt van het parlement gekraakt. De kraker, aangeduid als Gordon Brown uit Schotland, () weigert de rechtmatige huurder toegang.’

Anderen gaan kijken op het continent, waar coalities wel gebruikelijk zijn. ‘Maak eens een reis met de uitstekende Duitse spoorwegen, praat eens met al die vreselijk goed opgeleide jongeren, en kijk eens naar die schone straten, en je gaat je afvragen wat er eigenlijk zo slecht is aan coalities’, hield een verslaggever van de BBC-radio zijn gehoor voor.

Nick Clegg (l) en David Cameron (r) bij de Britse herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog op 8 mei. (AP) Beeld
Nick Clegg (l) en David Cameron (r) bij de Britse herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog op 8 mei. (AP)
Meer over