reportagevrijhandel

Britten slecht voorbereid op Brexit: ‘Hoeveel Britse zendingen voldoen? Nul, tot nu toe’

Controle van een lading garnalen die van buiten de Europese Unie het land binnen komen door Hans de Hamer in Rotterdam.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Controle van een lading garnalen die van buiten de Europese Unie het land binnen komen door Hans de Hamer in Rotterdam.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Ruim drie weken na het einde van de vrijhandel met de EU is de Britse export van vlees en vis een chaos, blijkt bij een NVWA-keurpunt op de Maasvlakte. ‘Het zou goed zijn als de Britten eens begonnen met documenten voor te bereiden.’

Assistent-inspecteur Hans de Hamer (60) heeft er lol in, met zijn diepgevroren zwarte oreochromis niloticus – bij de vishandel beter bekend als tilapia. Terwijl hij routineus een exemplaar bij de kieuwen pakt, gaat een ander onder de elektrische zaag. Een handvol eindigt in warm water, een paar in de magnetron, maar voor alle geldt: keurig op -18 graden vervoerd, nette roze kieuwen, gezonde huid. 

‘Ik kan zien dat het geen blije vis is’, zegt De Hamer, terwijl hij een van de Indonesische kweekvissen in de dode oogjes kijkt. ‘Maar hij is prima te eten.’

Dat geldt vooralsnog niet voor Britse vissen, sinds kort afkomstig uit een ‘derde land’ en daarom gehouden aan hetzelfde keuringsregime als hun Indonesische lotgenoten. Want wat Europa niet binnenkomt, kun je hier ook niet eten. Drie weken nadat Groot-Brittannië een derde land werd, wordt steeds duidelijker hoe slecht het land is voorbereid op de nieuwe handelsregels met de EU. En een vis van buiten de EU Europa binnenbrengen, merken de Britten nu, dat gaat zomaar niet.

Nog voordat een vrachtwagen vol Britse makreel of halve runderen in het VK de boot op mag, moet de vervoerder tegenwoordig export- en gezondheidsverklaringen opsturen naar de Nederlandse douane en de Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), de werkgever van De Hamer: het gaat om deze spullen, hier komen ze vandaan, en aan deze kenmerken voldoen ze. Alleen als die aanmelding oké is, mag de vrachtwagen bij aankomst in Rotterdam of IJmuiden de boot verlaten.

Piepend en krakend

Vervolgens komt die in handen van De Hamer of een van zijn collega’s. Er zijn in Nederland achttien NVWA-keurpunten voor de import van (niet-levende) dierlijke producten, en alleen al Eurofrigo verwerkt op twee locaties 30 duizend importcontainers per jaar. De NVWA-computer bepaalt op basis van risicofactoren – zoals productsoort, producent, land van herkomst – wat nodig is: documentencontrole, productinspectie, of zelfs een laboratoriumcheck op bijvoorbeeld de aanwezigheid van zware metalen.

De Brexit, herhaalt de NVWA-woordvoerder meermaals, betekent niks nieuws voor zijn organisatie. Slechts meer van hetzelfde: vanuit het VK komen wekelijks zo’n vijf- à zeshonderd veterinaire zendingen, en die vallen nu onder hetzelfde keuringsregime als Indiase garnalen of Australisch lamsvlees. De NVWA heeft daartoe maar liefst 143 nieuwe medewerkers aangenomen, inclusief zo’n honderd dierenartsen.

Het volume is dan ook het probleem niet, benadrukt Peter Verbaas (52), Hoofd Import bij de NVWA en daar verantwoordelijk voor Brexitzaken. Het probleem, zegt Verbaas, is procedureel. Om er maar niet omheen te draaien: ‘Het zou goed zijn als de Britten eens begonnen met documenten voor te bereiden.’

Hij grapt maar half. De eerste containers met ingevroren vlees en vis die na 1 januari aankwamen in Rotterdam, heeft de NVWA in hun geheel retour gestuurd: daar zat niets van douane- of gezondheidsdocumenten bij, alsof het nog de goede oude tijd van de vrijhandel was. Sindsdien komt de stroom vereiste documenten op gang, maar piepend, krakend, en met mate.

Gevraagd hoeveel veterinaire producten afkomstig uit het VK sinds 1 januari direct van alle juiste documentatie voorzien waren, doet Verbaas een stapje terug, in de gekoelde keurhal waar de vrachtwagen met Indonesische tilapia’s staat te wachten, en houdt zijn handen afwerend omhoog. Nul, heeft de krant gehoord. Verbaas: ‘Dat heb je goed gehoord.’

Dat was op maandag 18 januari. Inmiddels zijn de eerste correcte Britse zendingen binnengekomen, meldt een woordvoerder enkele dagen later.

Groeiend probleem

De uitvoeringsinstantie NVWA gaat niet over het beleid, laat staan over het aanwijzen van verantwoordelijken wanneer dat faalt, maar duidelijk is wel dat zowel Britse ondernemers als de overheid zich onvoldoende hebben voorbereid op de Brexit. Naarmate de vrachtvolumes weer toenemen ontstaat volgens betrokkenen een ‘structureel probleem’ rond Britse export.

De Britse douane meldde vorige week nog dat een van hun systemen dreigt in te storten; bepaalde uitvoerformulieren zijn nauwelijks beschikbaar, en voor wie ze wel heeft is er nauwelijks een douanemedewerker te vinden die ze mag ondertekenen; er zijn er simpelweg te weinig. Op de dag dat De Hamer zich over 20 ton tilapia ontfermde, parkeerden Britse visexporteurs – woedend over de vertragingen aan EU-grenzen – twee dozijn vrachtwagens voor de deur van de Britse premierswoning aan Downing Street 10.

‘We zijn ons levensonderhoud kwijtgeraakt toen de klok op 31 december middernacht sloeg’, zei een van hen.

Voor een deel zijn het kinderziektes: tekorten aan formulieren of medewerkers, meningsverschillen tussen Britse en Nederlandse inspecteurs over tot welke familie een bepaalde plant behoort, of tussen de NVWA en haar Britse evenknie over of een lading kipnuggets-met-kaas één of twee gezondheidsverklaringen vereist.

Van dat soort klein grut ligt NVWA-Brexitcoördinator Verbaas niet wakker, maar er doemen ook meer structurele problemen op. Zoals Britse ict-systemen voor douane- en veterinaire controles: die communiceren volstrekt niet met EU-systemen. Dus krijgt de NVWA allerlei gebrekkige, vaak handgeschreven formulieren aangeleverd, in plaats van dat ze bij haar Britse collega’s kan kijken welke controles die al hebben verricht.

Maar waar Verbaas echt wakker van ligt, is de vrees dat het elders misgaat. Dat vertragingen tussen Dover en Calais zodanig oplopen dat vrachtwagens vanuit Groot-Brittannië massaal en plotseling kiezen voor een boottochtje Rotterdam in plaats van de Kanaaltunnel. ‘Als 10 procent van de vrachtwagens die normaal via Calais gaat besluit hierheen te komen, dan betekent dat voor ons in één klap een verdubbeling van het aantal Britse importen.’

Lees meer over de gevolgen van de Brexit

Verslaggever Remco Andersen brengt voor en na 1 januari in kaart hoe in Nederland de grens met Groot-Brittannië tot stand komt. Voorgaande afleveringen:

Plantenexporteur Royal Lemkes testte in het geheim de Brexit met de Britten. ‘Dat komt wel goed.’

Rampenplan Rijkswaterstaat moet verkeerschaos rond Rotterdamse haven voorkomen

Bloemen- en groentenhandelaren worden noodgedwongen Brexit-proefkonijn

Hamsteren in het groot: Nederlandse bedrijven verschepen massaal spullen naar VK vóór 1 januari

Meer over