Brits wetsvoorstel: tot 14 jaar celstraf voor journalisten die vertrouwelijke overheidszaken onthullen

De Britse regering wil de persvrijheid aan banden leggen. Journalisten die vertrouwelijke overheidsinformatie onthullen, riskeren voortaan veertien jaar cel, net als klokkenluiders en spionnen. Hoofdredacteuren spreken van een aanval op de onderzoeksjournalistiek. Er komen steeds meer zorgen over de autoritaire trekjes van de regering-Johnson.

Priti Patel, de Britse minister van Binnenlandse Zaken. Beeld Henry Nicholls / Reuters
Priti Patel, de Britse minister van Binnenlandse Zaken.Beeld Henry Nicholls / Reuters

Het bewaken van Britse staatsgeheimen gaat terug naar de tijd van koningin Elizabeth I, die wilde voorkomen dat de ogen van de Spaanse aartsvijand zouden vallen op de activiteiten van haar viceadmiraal Francis Drake. De huidige Official Secrets Act dateert uit 1889 en wordt om de zoveel jaar geactualiseerd. Vijf jaar geleden besloot de Conservatieve regering dat het internettijdperk om een wetsherziening vraagt, bijvoorbeeld om cyberaanvallen van vijandelijke staten tegen te gaan.

Wat minister van Binnenlandse Zaken Priti Patel nu op tafel wil gaan leggen, lijkt eerder een aanval op de journalistiek te zijn, ook al beweert ze dat de persvrijheid intact blijft. Hoofdredacteuren hebben de noodklok geluid, net zoals organisaties als Index on Censorship en Statewatch. Tijdens de consultatieronde, die donderdag eindigt, zou Patel zelfs hebben beweerd dat perspublicaties gevaarlijker kunnen zijn voor de staatsveiligheid dan buitenlandse spionage.

Wat verandert er precies? Voorheen kon een journalist met een gerust hart informatie publiceren die afkomstig was van een klokkenluider. Nu wil de regering journalisten en klokkenluiders op gelijke wijze behandelen. Bij een proces kan de verdediging zich niet meer beroepen op het argument dat publicatie in het maatschappelijke belang was. Daar komt bij dat de aanklager niet langer hoeft te bewijzen dat er schade is berokkend. De hypothese dat het publiceren schade had kunnen veroorzaken volstaat.

Voormalig Guardian-journalist Richard Norton-Taylor, auteur van het boek The State of Secrecy, waarschuwt dat het moeilijker zal worden om de macht te controleren. Volgens hem biedt de wetswijziging de autoriteiten meer kansen om misstanden onder het mom van ‘staatsveiligheid’ geheim te houden. Hij wijst erop dat veiligheidsdiensten er de afgelopen jaren alles aan hebben gedaan om hun falen bij het voorkomen van terreuraanslagen in Londen en Manchester te verbergen.

Het plan om de wetgeving aan te scherpen past in een patroon. Minister Patel kreeg eerder dit jaar veel kritiek vanwege de aanstaande beperking van het demonstratierecht, een reactie op het platleggen van de Londense binnenstad door Extinction Rebellion. Ongemak is er ook over de macht die de regering-Johnson zich heeft toegeëigend bij de bestrijding van het coronavirus. De Coronavirus Act 2020 staat te boek als de grootste beperking van burgerlijke vrijheden sinds mensenheugenis.

Bewindslieden op hun beurt vinden steeds meer manieren om informatie uit het publieke domein te houden, met name buiten het bereik van nieuwsgierige journalisten. Zo communiceren ze nu vooral via WhatsApp in plaats van per e-mail of met papieren documenten. Appjes hebben als praktisch voordeel dat ze niet in handen kunnen vallen van journalisten die een Freedom of Information-verzoek hebben ingediend, het Britse equivalent van de Wet openbaarheid van bestuur.

Onlangs kwam de regering in verlegenheid toen er videobeelden opdoken waarop te zien is hoe minister van Volksgezondheid Matt Hancock zijn eigen coronaregels aan zijn laars lapte door een amoureuze omarming van een medewerkster in zijn kantoor. Het leidde tot Hancocks vertrek en het einde van zijn huwelijk. Inmiddels heeft de politie invallen gedaan bij twee mogelijke klokkenluiders. Als de wetswijziging doorgaat, kan ook een krant die een dergelijke affaire openbaart – in dit geval was dat The Sun – bezoek verwachten van de politie.

Meer over